१६) गते शोको------।।

गते शोको न कर्तव्यो
भविष्यं नैव चिन्तयेत्।
वर्तमानेन कालेन
वर्तयन्ति विचक्षणा: ।।

पदच्छेद-- 
गते, शोक: , न, कर्तव्य:, भविष्यम्, न ,एव, चिन्तयेत् , वर्तमानेन, कालेन, वर्तयन्ति, विचक्षणा:।

शब्दार्थ-- 

१) गते > गत (वि)--
= गेलेल्या काळाचा 
= बीते हुए कल का
= Past

२) शोक: > शोक(पुं)--
= शोक किंवा दुःख 
= शोक
= Repentence/lamentation

३) (अ)--
= नाही
= नही
= Not

४) कर्तव्य: > कर्तव्य (वि)--
= केला पाहिजे
= करना है / करना चाहिये ।
= Should do

५) भविष्यम् > भविष्य (नपुं)--
= भविष्याचा
= भविष्य का 
= Happening in future

६) एव (अ)--
= ही
= च 
= Verily

७) चिन्तयेत् > चिन्त् (१० प)--
= विचार करावा 
= विचार करना चाहिये ।
= Should think

८) वर्तमानेन > वर्तमान (वि)--
= वर्तमान
= वर्तमान 
= The present

९) कालेन > काल (पु)--
= काळानुसार 
= काल के अनुसार
=According to time

१०) वर्तयन्ति > वृत् (१०प)--
= वागतात 
=बर्ताव करता है/कार्य करता है ।
= Behave/go by

११) विचक्षणा: > विचक्षण (पुं)--
= बुद्धिमान लोक
= बुद्धिमान लोग
= The intelligent

प्रश्न--
१) कस्मिन् विषये शोक: न कर्तव्य:?
२) भविष्यविषये किं न करणीयम्?
३) विचक्षणा: कथं वर्तयन्ति?

अन्वय
(जनेन) गते शोक: न कर्तव्य:। (जन:)भविष्यम् (अपि) न चिन्तयेत्। विचक्षणा:  वर्तमानेन  कालेन एव वर्तयन्ति।

अर्थ--

१) मराठी अर्थ-- 
गेल्याचा शोक करू नये व भविष्याचा विचार करू नये. पंडित (विचारी) लोक नेहेमी वर्तमान काळाचा विचार करतात.

२) संस्कृतार्थ:--
गतस्य शोक: अनुचित: । यत: शोकेन न गतं वस्तु अधिगन्तुं शक्यते । भविष्यस्य चिन्ता अपि व्यर्था । यत: चिन्तया भविष्यं परिवर्तितुं न शक्यते । अत: ज्ञानीजना: वर्तमाने एव विचरन्ति । ते वर्तमानकाले कथं वर्तितव्यं इति चिन्तयन्ति ।

३) हिंदी अर्थ–
बीते हुए ( समय ) का शोक नहीं करना चाहिए और भविष्य की चिन्ता नहीं करनी चाहिए, बुद्धिमान तो वर्तमान काल जैसाही बर्ताव करते हैं।

४) English Meaning-- 
One should not lament about what is past, nor should one keep thinking about the future. The intelligent people go by only the present time.