७१) विद्वत्वं च नृपत्वं च-----।।

विद्वत्वं च नृपत्वं च
नैव तुल्यं कदाचन।
स्वदेशे पूज्यते राजा
विद्वान् सर्वत्र पूज्यते।।

पदच्छेद-- 
विद्वत्वम् , च, नृपत्वम्, च, न, एव, तुल्यम्, कदाचन, स्वदेशे, पूज्यते, राजा, विद्वान्, सर्वत्र, पूज्यते।

शब्दार्थ-- 

१) विद्वत्वम् >विद्वत्व (नपुं)--
= विद्वत्ता
= विद्वत्ता
= Erudition

२) (अ)--
= आणि
= और
= And

३) नृपत्वम् >नृपत्व (नपुं)--
= राजेपण
= राजा होना
= Kingliness 

४) (अ)--
= नाही
= नही
= Not

५) तुल्यम् >तुल्य (नपुं)--
= तुलना 
= तुलना
= Comparable

६) कदाचन (अ)--
=कधीही 
= कदापि।
= Ever

७) स्वदेशे >स्वदेश (पुं)--
=स्वतः च्या देशात ( राज्यात)
= खुद के देश मे।
= One's own country

८) पूज्यते >पूज् (१०प,कर्मणि)--
= वंदनीय असतो 
= पूजा जाता है/सम्मान्य होता है।
= Is worshipped/honoured

९) राजा >राजन् (पुं)---
= राजा
= राजा
= A king

१०) विद्वान् >विद्वस् (पुं)--
=ज्ञानी व्यक्ती 
= विद्वान्
= An erydite/learned

११) सर्वत्र (अ)--
= सगळीकडे 
= सर्वत्र
= Everywhere

प्रश्न--
१) राजा कुत्र पूज्यते?
२) विद्वान् कुत्र पूज्यते?
३) कयो: तुलना न शक्या?

अन्वय--
विद्वत्वम् च नृपत्वम् च कदाचन तुल्यम् न एव (भवति)। राजा स्वदेशे पूज्यते (किन्तु) विद्वान् सर्वत्र पूज्यते।

अर्थ--

१) मराठी अर्थ-- 
विद्वत्ता व राजेपणा यांची तुलना कधीही होऊ शकत नाही.राजा हा त्याच्या राज्यात वंदनीय असतो परंतु विद्वान् व्यक्ती ( तिच्या ज्ञानाच्या सामर्थ्याने) सर्वत्र (सर्व जगातही) वंदनीय असते. 

२) संस्कृतार्थ:--
विद्वत्ता नृपत्वं च कदापि न समम् । नृपत्वात् विद्वत्वमेव ज्यायः। राजा स्वराज्ये एव सम्माननीयः अस्ति किन्तु विद्वान् अखिले जगति वन्दनीयः।

३) हिंदी अर्थ-- 
विद्वत्ता और राजा होना इनकी तुलनि कदापि नही हो सकती। क्यों कि राजा का सम्मान उसके खुद के देश मे होता है लेकिन विद्वान मनुष्य सर्वत्र पूज्य होता है।

४) English Meaning--
Erudition and kingliness are never comparable with each other; for a king is honoured in his own country whereas a learned man is honoured everywhere.