१४८) दुर्लभं त्रयमेवैतत्----।।

दुर्लभं त्रयमेवैतत्
देवानुग्रहहेतुकम्।
मनुष्यत्वं मुमुक्षुत्वं 
महापुरुषसंश्रयः॥  

पदच्छेद--
दुर्लभ, त्रयम्, एव, एतत्, देवानुग्रहहेतुकम्, मनुष्यत्वम्, मुमुक्षुत्वम्, महापुरुषसंश्रय:।

शब्दार्थ--

१) दुर्लभम् > दुर्लभ (वि, समास:)
• दु:खेन लभ्यते इति।
= दुर्मिळ
= दुर्लभ
= rare

२) त्रयम् > त्रय (नपुं)--
= तीन गोष्टी
= तीन चीजे
= triad

३) एव (अ)--
= नक्कीच
= ही
= certainly

४) देवानुग्रहहेतुकम् > देवानुग्रहहेतुक (समास:)
• देवस्य अनुग्रह:।
• देवानुग्रह: हेतु: यस्य देवानुग्रहहेतु: (तस्मात् स्वार्थे क)
= ईश्वराच्या कृपेने मिळणाऱ्या
= ईश्वर की कृपा से मिलनेवाली
= got only by the grace of the Lord

४) मनुष्यत्वम् > मनुष्यत्व (नपुं)--
= मनुष्यजन्म
= मनुष्य का जन्म
= human birth

५) मुमुक्षुत्वम् > मुमुक्षुत्व (नपुं)
= मोक्षाची इच्छा
= मोक्ष की इच्छा
= desire for liberation

६) महापुरुषसंश्रय: > महापुरुषसंश्रय (पुं,समास:)
• महान् पुरुष: महापुरुष:।
• महापुरुषस्य संश्रय:।
= महापुरुषाचा आश्रय
= महापुरुष का आश्रय
= the auspices of a great soul

प्रश्न--
१) किं त्रयं दुर्लभम्?
२) तत् केन हेतुना प्राप्यते?

अन्वय--
मनुष्यत्वम्, मुमुक्षुत्वम्, महापुरुषसंश्रय: एतत् त्रयं दुर्लभम्, देवानुग्रहहेतुकम् एव।

अर्थ--

१) मराठी अर्थ--
 मनुष्यजन्म, संसारातून सुटावे ही तीव्र इच्छा, आणि आत्मसाक्षात्कारी पुरुषाचा सहवास, या तीन गोष्टी अतीदुर्लभ असून त्या ईश्वराच्या अनुग्रहानेच मिळत असतात.

२) संस्कृत अर्थ-- 
मनुष्यजन्म, मोक्षेच्छा, महापुरुषाणां च आश्रय: एतत् त्रयं सुदुर्लभम् अस्ति। तत् केवलम् ईश्वरस्य कृपया एव प्राप्यते।

३) हिंदी अर्थ--
मनुष्य का जन्म, मोक्ष पानें की इच्छा और महापुरुषों का आश्रय यह तीन बातें अत्यंत दुर्लभ होती है और केवल ईश्वर के अनुग्रह से ही मिलती है।

४) English Meaning--
The human birth, desire for liberation, and the auspices of great souls are  certainly very rarely obtained and only because of the grace of the Lord.