अहो दुर्जनसंसर्गात्
मानहानि: पदे पदे।
पावको लोहसंसर्गात्
मुद्गरैरभिहन्यते।।
मानहानि: पदे पदे।
पावको लोहसंसर्गात्
मुद्गरैरभिहन्यते।।
✓ पदच्छेद--
अहो, दुर्जनसंसर्गात्, मानहानि:, पदे,पदे, पावक:, लोहसंसर्गात्, मुद्गरै:, अभिहन्यते।
अहो, दुर्जनसंसर्गात्, मानहानि:, पदे,पदे, पावक:, लोहसंसर्गात्, मुद्गरै:, अभिहन्यते।
✓ शब्दार्थ--
१) अहो (अ)--
= काय हे दुर्दैव!
= अरेरे !
= How deplorable!
२) दुर्जनसंसर्गात् >दुर्जनसंसर्ग (पुं)--
• दुर्जनेन संसर्ग:, तस्मात्।
= दुर्जनांच्या सहवासाने
=दुर्जनों के सहवास से
= By association with the crooked
३) मानहानि: >मानहानि (स्त्री, समास:)--
• मानस्य हानि:।
= मानहानी
=मानहानी/अपमान
= Insult
४) पदे पदे >पद (नपुं)--
= पावलोपावली
=कदम कदम पर
= At every step
५) पावक: >पावक (पुं)--
= अग्नी
=अग्नी
= Fire
६) लोहसंसर्गात् >लोहसंसर्ग (पुं, समास:)--
• लोहेन संसर्ग:, तस्मात्।
= लोखंडाशी संबंध आल्याने
=लोह के सहवास से
= By the association with the iron
७) मुद्गरै: >मुद्गर(पुं)--
= हातोड्यांनी
=हथौडी से
= With hammers
८) अभिहन्यते >अभि + हन् (२प, कर्मणि)--
= ठोकला जातो
=पीटा जाता है ।
= Is beaten down
✓ प्रश्न--
१) कस्मात् पदे पदे मानहानिः भवति?
२) मुद्गरैः लोहसंसर्गात् कः अभिहन्यते?
✓ अन्वय--
अहो दुर्जनसंसर्गात् पदे पदे मानहानि: (भवति)। (यथा) पावक: लोहसंसर्गात् मुद्गरै: अभिहन्यते।
✓ अर्थ--
१) मराठी अर्थ--
काय हे दुर्दैव की दुर्जनांच्या संपर्कामुळे माणसाला पावलोपावली अपमानाला सामोरे जावे लागते. जसे लोखंडाच्या संपर्कामुळे अग्नीलाही हातोड्यांचा मार सहन करावा लागतो.
२) संस्कृतार्थ:--
दुर्जनस्य संसर्गेण प्रतिपदं मनुष्यस्य मानहानि: भवति। यथा लोहस्य संसर्गात् अग्नि: अपि लोहकारस्य मुद्गरै: ताडित: भवति।
३) हिंदी अर्थ–
दुर्जन के संसर्ग से कदम कदम पर अपमान होता है । लोहे के सहवास से अग्नी को भी हथौडीसे पीटा जाता है ।
४) English Meaning--
How deplorable is this that by association with the crooked people, one has to suffer insults at every step. See-- because of its association with the iron, fire is beaten down with hammers.