परोक्षे कार्यहन्तारं
प्रत्यक्षे प्रियवादिनम्।
वर्जयेत्तादृशं मित्रं
विषकुम्भं पयोमुखम्।।
प्रत्यक्षे प्रियवादिनम्।
वर्जयेत्तादृशं मित्रं
विषकुम्भं पयोमुखम्।।
✓ पदच्छेद–
परोक्षे, कार्यहन्तारम् , प्रत्यक्षे, प्रियवादिनम्, वर्जयेत्, तादृशम्, मित्रम्, विषकुम्भम्, पयोमुखम्।
परोक्षे, कार्यहन्तारम् , प्रत्यक्षे, प्रियवादिनम्, वर्जयेत्, तादृशम्, मित्रम्, विषकुम्भम्, पयोमुखम्।
✓ शब्दार्थ--
१) परोक्षे >परोक्ष (नपुं, समास:)--
• अक्ष्णो: परम्, तस्मिन्।
= पाठीमागे
= पीठ पीछे
= Behind your back
= Behind your back
२) कार्यहन्तारम् >कार्यहन्तृ (वि.पुं,समास:)--
• कार्यं हन्ति इति, तम्।
= कार्याचा नाश करणाऱ्या
=आपका कार्यनाश करता हो
= Destroying your work
= Destroying your work
३) प्रत्यक्षे >प्रत्यक्ष (नपुं,समास:)--
• अक्षिणी प्रति, तस्मिन्।
= प्रत्यक्षात
= आप के सामने
= In your front
= In your front
४) प्रियवादिनम् >प्रियवादिन् (वि.पुं, समास:)--
• प्रियं वदति इति, तम्।
= गोड बोलणाऱ्या
= मीठा बोलनेवाले को
= Flattering
= Flattering
५) वर्जयेत् >वृज् (१० प)--
= त्याग करावा
=आपने त्यागना चाहिये
= You should avert
= You should avert
६) तादृशम् >तादृश (वि,नपुं)--
= अशा प्रकारचा
= इस प्रकार के
= Of that kind
= Of that kind
७) मित्रम् > मित्र (नपुं)--
=मित्राला
= मित्र को
= Friend
८) विषकुम्भम् >विषकुम्भ (पुं, समास:)--
• विषस्य कुम्भ:, तम्।
= विषाच्या कुंभाप्रमाणे असणाऱ्या
= विष के घड़े जैसा
= A jar filled with poison
= A jar filled with poison
९) पयोमुखम् >पयोमुख (वि,समास:)--
• पय: मुखे यस्य, तम्।
= मुखामध्ये अमृत असलेला
=मुख में अमृत होनेवाला
= Having milk at the mouth.
= Having milk at the mouth.
✓ प्रश्न--
१) कीदृशं मित्रं वर्जयेत्?
२) तस्य मित्रस्य कृते का उपमा दत्ता?
✓ अन्वय--
परोक्षे कार्यहन्तारं प्रत्यक्षे प्रियवादिनं तादृशं पयोमुखं विषकुम्भं (इव वर्तमानं) मित्रं त्यजेत्।
✓ अर्थ--
१) मराठी अर्थ--
जो आपल्यासमोर गोड बोलणारा आणि आपल्या पाठीमागे आपल्या कार्याचा नाश करणारा असेल अशा मित्राचा आपण त्याग करावा कारण तो मुखाजवळ अमृत पण आतून विष भरलेल्या मडक्याप्रमाणे आहे.
२) संस्कृतार्थ:--
यत् मित्रं अस्माभि: अनीक्षिते सति अस्माकं कार्यं नाशयति, तथापि अस्माकं पुरत: तु प्रियवचनानि वदन्ति, तादृशं मित्रं नित्यं वर्जयेत्। यत: यस्य मुखे केवलं दुग्धं तिष्ठति तथापि अध: य: विषेण पूर्ण: अस्ति तादृश: कुम्भ: इव तत् मित्रम् अनर्थकारि विद्यते।
३) हिंदी अर्थ–
जो आप के सामने चिकनी चुपड़ी बाते करता हो और आप के पीठ पीछे आप के कार्य का नाश करता हो ऐसे मित्रों को त्यागना चाहिये जैसे विष के घड़े के मुख में अमृत भरा हो ( ऐसे घड़ों को सभी टालते है ) ।
४) English Meaning--
He who resorts to flattering you in front but destroys your work behind your back-- that kind of friend should be avoided just like a jar filled below with poison but having milk at the mouth.