शरदि न वर्षति गर्जति
वर्षति वर्षासु नि:स्वनो मेघ:।
नीचो वदति न कुरुते
न वदति सुजन: करोत्येव।।
वर्षति वर्षासु नि:स्वनो मेघ:।
नीचो वदति न कुरुते
न वदति सुजन: करोत्येव।।
✓ पदच्छेद--
शरदि, न, वर्षति,गर्जति, वर्षति, वर्षासु, नि:स्वन:,मेघ:, नीच:,वदति, न, करुते, न , वदति, सुजन:, करोति, एव।
शरदि, न, वर्षति,गर्जति, वर्षति, वर्षासु, नि:स्वन:,मेघ:, नीच:,वदति, न, करुते, न , वदति, सुजन:, करोति, एव।
✓ शब्दार्थ--
१) शरदि > शरद् (स्त्री)--
= शरद ऋतूत
= शरद ऋतु में
= In autumn
= In autumn
२) न (अ)--
=नाही
= नही
= Not
३) वर्षति >वृष् (१प)--
= पाऊस पाडतो
= बरसता है ।
= Rains
= Rains
४) गर्जति >गर्ज् (१प)--
= गर्जना करतो
= गरजता है ।
= Thunders/roars
= Thunders/roars
५) वर्षासु >वर्षा (स्त्री)--
= पावसाळ्यात
= वर्षा ऋतु मे
= The rainy season
= The rainy season
६) नि:स्वन: >नि:स्वन (पुं,समास:)--
• निर्गत: ध्वनि: यस्मात् ।
= आवाज न करणारा
= आवाज न करनेवाला
= Soundless
= Soundless
७) मेघ: >मेघ(पुं)--
= मेघ
= मेघ
= A cloud
८) नीच: >नीच (पुं)--
= नीच मनुष्य
= नीच आदमी
= A mean person
= A mean person
९) वदति >वद् (१प)--
= बोलतो
= बोलता है
= Speaks/talks
१०) न कुरुते >कृ (८आ)--
= करत नाही
= करता नही है
= Doesn't do
= Doesn't do
११) सुजन: >सुजन (पुं)--
= सज्जन मनुष्य
= सज्जन आदमी
= A good person
= A good person
१२) करोति > कृ(८प)--
= करतो
= करता है
= Does
= Does
१३) एव (अ)--
= नक्कीच
= ही
= Verily
= Verily
✓ प्रश्न--
१) मेघः शरदि किं करोति?
२) वर्षासु कीदृशः मेघः वर्षति?
३) सुजनः किं करोति किं न करोति च?
४) नीचः किं करोति किं न करोति च?
✓ अन्वय--
मेघ: शरदि गर्जति, न वर्षति। (स: एव) मेघ: वर्षासु नि:स्वन: (भूत्वा) वर्षति। (एवमेव ) नीच: वदति न कुरुते। सुजन: न वदति (तथापि) करोति एव।
✓ अर्थ--
१) मराठी अर्थ--
शरद ऋतूत मेघ गर्जना करतात, परंतु पाऊस देत नाहीत. आवाज न करणारे मेघ मात्र वर्षा ऋतूत पाऊस देतात. तद्वत नीच माणसे बोलतात पण तसे करत नाहीत.पण सज्जन मात्र न बोलता कार्य करतात.
२) संस्कृतार्थ:--
मेघा: शरदऋतौ केवलं गर्जन्ति न वर्षन्ति किन्तु वर्षाऋतौ अगर्जित्वा वर्षन्तिl एवं नीचा: (जना:) केवलं वदन्ति कुर्वन्ति किमपि नl किन्तु सज्जना: निष्फ़लचर्चाया: अपेक्षया साक्षात् कार्यं कुर्वन्ति।
३) हिंदी अर्थ--
शरद ऋतु में बादल गरजते है ! बरसते नही है किंतु वर्षा ऋतु में ( बादल ) बिना आवाज के ही बरसते है । वैसे ही नीच आदमी सिर्फ बोलता है , करता कुछ नही पर सज्जन आदमी बोलता कुछ भी नही पर ( हमेशा काम ) करते रहता है ।
४) English Meaning--
The cloud only thunders but doen't give rain in the autumn but it rains in the rainy season without making any sound. Similarly a mean person only talks but doesn't do anything whereas a good person never talks but verily does his work silently.