एते सत्पुरुषा: परार्थघटका: स्वार्थं परित्यज्य ये
सामान्यास्तु परार्थमुद्यमभृता: स्वार्थाविरोधेन ये।
तेऽमी मनुष्यराक्षसाः परहितं स्वार्थाय निघ्नन्ति ये
ये निघ्नन्ति निरर्थकं परहितं ते के न जानीमहे।।
सामान्यास्तु परार्थमुद्यमभृता: स्वार्थाविरोधेन ये।
तेऽमी मनुष्यराक्षसाः परहितं स्वार्थाय निघ्नन्ति ये
ये निघ्नन्ति निरर्थकं परहितं ते के न जानीमहे।।
✓ पदच्छेद--
एते, सत्पुरुषा:,परार्थघटका:, स्वार्थम्, परित्यज्य, ये, सामान्या:, तु, परार्थम्, उद्यमभृता:, स्वार्थाविरोधेन , ये, ते, अमी, मनुष्यराक्षसा:, परहितम्, स्वार्थाय, निघ्नन्ति, ये, ये , निघ्नन्ति , निरर्थकम्, परहितम्, ते, के, न, जानीमहे।
✓ शब्दार्थ--
१) एते >एतद् (पुं)--
= हे
= ये
= These
२) सत्पुरुषा: > सत्पुरुष (पुं)--
=सत्पुरुष
= सत्पुरुष
= Saintly/noble persons
३) परार्थघटका: >परार्थघटक (पुं,समास:)--
• परस्मै अर्थ:, परार्थ:।
• परार्थं घटयन्ति इति, परार्थघटका:।
= इतरांच्या हितासाठी झटणारे
= दूसरों का हित करनेवाले
= Engaged in benevolent/chivalrous deeds.
४) स्वार्थम् >स्वार्थ (पुं)--
=स्वतः चे कल्याण
= निजी स्वार्थ
= One's own good/welfare
५) परित्यज्य >परि+त्यज् (१प)--
= सोडून देणे
= त्यागकर
= Abandoning/forsaking
६) ये >यद् (पुं)--
=जे
= जो
= Who
७) सामान्या: >सामान्य (पुं)--
=सामान्य
= सामान्य लोग
= The generality
८) तु (अ)--
=आणि
= और
= And
९) परार्थम् (अ,समास:)--
• परस्मै इति।
=इतरांच्या हितासाठी
= दूसरों के हित के लिए
= For the sake of others
१०) उद्यमभृत: > उद्यमभृत् (वि,समास:)--
• उद्यमं बिभ्रति ते।
=कार्यमग्न होतात
= कार्यमग्न होते हैं
= Are engaged in work
११) स्वार्थाविरोधेन >स्वार्थाविरोध (अ,समास:)--
• स्वस्य अर्थ:, स्वार्थ:।
• न विरोध:, अविरोध:।
• स्वार्थस्य अविरोध:, तेन।
= स्वार्थास विरोध न करता
= स्वार्थ की हानी किये बिना
= In the manner which is not inimical to one's own good.
१२) ते >तद् (पुं)--
=ते
= वे
= Those
१३) अमी >अदस् (पुं)--
=हे
= ये
= These
१४) मनुष्यराक्षसा: > मनुष्यराक्षस (पुं,समास:)--
• मनुष्या: च ते राक्षसा: च।
=मानवी रुपातील राक्षस
= मनुष्य के रूपवाले राक्षस
= Monsters in human form
१५) परहितम् >परहित (नपुं,समास:)--
• परस्य हितम्।
=दुसऱ्याचे हित
= दूसरे का हित
= Good of others
१६) स्वार्थाय >स्वार्थ (पुं)--
=स्वतः च्या कल्याणासाठी
= निजी स्वार्थ के लिए
= For one's own welfare
१७) निघ्नन्ति >नि+हन् (२प)--
=हानी करतात
= नष्ट करते हैं
= Destroy
१८) निरर्थकम् (अ,समास:)--
• निर्गत: अर्थ: (प्रयोजनं) यस्मात् तत्।
=निष्कारण
= निष्कारण
= Without reason
१९) के >किम् (पुं)--
=कोण
= कौन
= Who
२०) न जानीमहे >ज्ञा(९आ)--
= (आम्हाला) कळत नाही
= ( हम) नही जानते
= We (don't) know
✓ प्रश्न--
१) सत्पुरुषाः किं परित्यज्य परार्थघटकाः सन्ति?
२) के सामान्याः पुरुषाः सन्ति?
३) के मनुष्यराक्षसा: सन्ति?
४) केभ्यः सुभाषितकारः उपमां दातुं न शक्नोति?
✓ अन्वय--
एते स्वार्थम् परित्यज्य परार्थघटका: सत्पुरुषा: (सन्ति)। ये स्वार्थाविरोधेन परार्थम् उद्यमभृता: (ते) सामान्या: (सन्ति)। ये तु स्वार्थाय परहितं निघ्नन्ति ते अमी मनुष्यराक्षसा: (सन्ति)। ये तु निरर्थकं परहितं निघ्नन्ति ते के न जानीमहे।
✓ अर्थ--
१) मराठी अर्थ--
जे स्वहिताकडे दुर्लक्ष करून इतरांच्या हितासाठी झटतात ते सत्पुरुष होय.जे स्वतः च्या हितास विरोध करीत नाहीत आणि इतरांच्या हितासाठी पण कार्यरत राहाणारे ते सामान्य होत. जे स्वार्थासाठी दुसऱ्याच्या हिताला बाधा आणतात ते मनुष्यरूपी राक्षस होत.परंतु जे कोणत्याही कारणाशिवाय इतरांच्या हिताला बाधा आणतात त्याना काय म्हणावे हेच कळत नाही!
२) संस्कृतार्थ:--
ये स्वार्थं त्यक्त्वा परार्थं कुर्वन्ति ते सत्पुरुषाः सन्ति। ये निजहितस्य हानिम् अकृत्वा परार्थं यथाशक्ति कुर्वन्ति ते सामान्या:। ये स्वार्थं साधयितुं परेषां हानिं कुर्वन्ति ते मनुष्यरुपेण विद्यमाना: राक्षसाः एव। किन्तु ये अकारणमेव परपीडां कुर्वन्ति तेषां कृते का संज्ञा देया इति न जानीमः।
.
३) हिंदी अर्थ--
.
३) हिंदी अर्थ--
वे सत्पुरुष कहलाते है जो स्वार्थ को छोडकर केवल दूसरों का हित करते है। जो निजी स्वार्थ की हानी किये बिना दूसरों के लिए कार्यमग्न होते है उनको सामान्य लोग कहा जा सकता है। निजी स्वार्थ के खातिर जो दूसरों के हित का नाश करते है वे मनुष्यरूपधारी राक्षस कहे जाते है। लेकिन जो बिना कारण ही दूसरों के हित का नाश करते हैं उनको क्या कहें ये हमारी समझ मे नही आता।
४) English Meaning--
Those are sainty persons who are engaged in charitable work even at the expense of their own welfare. The generality are those who are engaged in benevolent actions without damaging their own good. Those are the monsters in human form who destroy other peoples' good for their own welfare. But those who destroy others' good for no reason at all , we don't know what they should be called.