सिंह: शिशुरपि निपतति
मदमलिनकपोलभित्तिषु गजेषु।
प्रकृतिरियं सत्त्ववतां
न खलु वयस्तेजसो हेतु:।।
मदमलिनकपोलभित्तिषु गजेषु।
प्रकृतिरियं सत्त्ववतां
न खलु वयस्तेजसो हेतु:।।
✓ पदच्छेद--
सिंह:, शिशु:,अपि, निपतति, मदमलिनकपोलभित्तिषु, गजेषु, प्रकृति:, इयम्, सत्त्ववताम्, न, खलु, वय:, तेजस:, हेतु:।
सिंह:, शिशु:,अपि, निपतति, मदमलिनकपोलभित्तिषु, गजेषु, प्रकृति:, इयम्, सत्त्ववताम्, न, खलु, वय:, तेजस:, हेतु:।
✓ शब्दार्थ--
१) सिंह: >सिंह (पुं)--
= सिंह
= सिंह
= Lion
२) शिशु: >शिशु (पुं)--
=छावा
= शावक
= Young in age/Of a tender age
३) अपि (अ)--
= सुध्दा
= भी
= Even if
४) निपतति >नि+पत् (१प)--
= हल्ला करतो
= हमला करता है
= Attacks/pounces on
५) मदमलिनकपोलभित्तिषु >मदमलिनकपोलभित्ति (वि, पुं,समास:)--
• मदेन मलिना, मदमलिना।
• कपोल: एव भित्ति:, कपोलभित्ति:।
• मदमलिना कपोलभित्ति: येषां ते, मदमलिनकपोलभित्तय:, तेषु।
= ज्यांचे गाल मदस्रावाने मलिन झाले आहे अशा
= मदस्राव से जिनके गाल मलिन हो गये है ऐसे
= On those whose cheek-walls are dirty with the ichor (a fluid that flows from the elephant's cheek- glands during its coming of age period)
६) गजेषु > गज(पुं)--
=हत्तीच्या
= हाथीयों पर
= On the Elephants.
७) प्रकृति: >प्रकृति (स्त्री)--
=स्वभाव
= स्वभाव
= Nature
८) इयम् >इदम् (स्त्री)--
= हा
= यह
= This
९) सत्त्ववताम् >सत्त्ववत् (पुं)
=शूरांचा
= पराक्रमी जनों का
= Of the valient/brave
१०) न (अ)--
=नाही
= नही
= (Is) not
११) खलु (अ)--
=खरोखरच
= सचमुच
= Certainly
१२) वय: > वयस् (नपुं)--
=वय
= उम्र
= Age
१३) तेजस: >तेजस् (नपुं)--
= शौर्याचे
= शौर्य का
=Of valour
१४) हेतु: >हेतु (पुं)--
=कारण
= कारण
= Cause.
✓ प्रश्न--
१) सिंहशिशुः कुत्र निपतति?
२) किं तेजसः हेतुः कदापि न भवति?
✓ अन्वय--
सिंह: शिशु: अपि मदमलिनकपोलभित्तिषु गजेषु निपतति। सत्त्ववताम् इयम् प्रकृति:। वय: खलु तेजस: हेतु: न।
✓ अर्थ--
१) मराठी अर्थ–
सिंहाचा छावासुध्दा मदोन्मत्त हत्तींवर झडप घालतो.शूरांचा हा स्वभावच असतो. शूरांना पराक्रम गाजविण्यासाठी खरोखरच वय हे कारण कधीच नसते.
२) संस्कृतार्थ:--
सिंहस्य शिशुरपि गजस्य मदमलिनायां कपोलभित्तौ प्रहरति। एषा एव मूलप्रकृतिः मनःस्विन:। तेजसः (पराक्रमस्य) कारणं वयः कदापि नास्ति।
३) हिंदी अर्थ--
सिंह बछडे की उम्र का होने पर भी मदोन्मत्त हाथियों पर झपटता है। सचमुच पराक्रमी पुरुषों के लिए उम्र शौर्य का कारण नही होती।
४) English Meaning--
A lion, even he be of a tender age attacks the mighty elephants whose cheek-walls are dirty with the secretion of ichor. This bravery is the inborn nature of the valiant. Indeed, age is never the cause of (immaterial in case of) valour.