अजरामरवत्प्राज्ञो
विद्यामर्थं च चिन्तयेत्।
गृहीत इव केशेषु
मृत्युना धर्ममाचरेत्।।
विद्यामर्थं च चिन्तयेत्।
गृहीत इव केशेषु
मृत्युना धर्ममाचरेत्।।
✓ पदच्छेद--
अजरामरवत् , प्राज्ञ:, विद्याम्, अर्थम्, च, साधयेत् , गृहीत:, इव, केशेषु, मृत्युना, धर्मम्, आचरेत्।
अजरामरवत् , प्राज्ञ:, विद्याम्, अर्थम्, च, साधयेत् , गृहीत:, इव, केशेषु, मृत्युना, धर्मम्, आचरेत्।
✓ शब्दार्थ--
१) अजरामरवत् (अ)--
• अजर: च असौ अमर: च अजरामर:। अजरामर: इव।
= अक्षय व अविनाशी असे समजून
= खुद को अमर समझकर
= Like an ageless and immortal being
२) प्राज्ञ: >प्राज्ञ (पुं)--
=शहाणा माणूस
=होशियार आदमी/सूझबूझवाला आदमी
= The wise/intelligent
३) विद्याम् >विद्या (स्त्री)--
= विद्या
=विद्या
= Knowledge
४) अर्थम् >अर्थ (पुं)--
=संपत्ती
=धन
= Wealth /money
५) चिन्तयेत् > चिन्त् (१० प)--
=विचार करावा
=विचार करना होगा
= Should think of
६) गृहीत: >ग्रह् (९प,वि)--
=पकडून
=पकड के
= Caught
७) इव (अ)--
=प्रमाणे
=उसके जैसा
= Like
८) केशेषु >केश (पुं)--
= केसांना
=बालों को
= In the hair
९) मृत्युना >मृत्यु (पुं)--
=मृत्यू कडून
= मृत्यु से
= By Death
१०) धर्मम् >धर्म (पुं)---
=धर्माचे
=धर्म का
= Of duty/meritorious deeds
११) आचरेत् >आ+ चर् (१प)--
= आचरण करावे
=आचरण करना होगा
= Should perform
✓ प्रश्न--
१) प्राज्ञः अहं कीदृशः इति विचिन्त्य विद्याम् अर्थं च साधयेत्?
२) प्राज्ञः कथं धर्मम् आचरेत्?
✓ अन्वय--
प्राज्ञ: अजरामरवत् विद्याम् अर्थं च साधयेत्। मृत्युना केशेषु गृहीत: इव धर्मम् आचरेत् ।
✓ अर्थ--
१) मराठी अर्थ–
मी अजरामर आहे असा विचार करून शहाण्या माणसाने विद्या व संपत्ती मिळवावी.मृत्यु आपले केस धरून आपणास जीवनाच्या अंताकडे ओढून नेत आहे असा विचार करून धर्माचरणाचे लगेच पालन करावे.
२) संस्कृतार्थ:--
अहम् अजर: अमर: च अस्मीति निश्चिन्तं भूत्वा, त्वराम् अकृत्वा विद्याया: तथा धनस्य अर्जनं मनुष्य: कुर्यात्। तथापि तस्य धर्माचरणे तथा त्वरा स्यात् यथा स: मृत्युना केशेषु गृहीत: इव अस्ति।
३) हिंदी अर्थ–
मै अमर हूँ ऐसा समझकरसूझबूझवाले आदमी ने विद्या और सम्पत्ती प्राप्त करनी चाहिये । मृत्यू मेरे बाल पकडकर मुझे अंत तक ले जा रहा है ऐसा समझकर धर्म का आचरण करना चाहिये।
४) English Meaning–
One should think about acquiring knowledge and wealth as if one is ageless and immortal. But one should do his duties or perform meritorious deeds like one has been grabbed in the hair by Death Itself.