काल: कर्षति भूतानि
काल: संहरते प्रजा:।
काल: सुप्तेषु जागर्ति
कालो हि दुरतिक्रम:।।
काल: संहरते प्रजा:।
काल: सुप्तेषु जागर्ति
कालो हि दुरतिक्रम:।।
✓ पदच्छेद--
काल:, कर्षति, भूतानि, काल:, संहरते, प्रजा:, काल:, सुप्तेषु, जागर्ति, काल:, हि, दुरतिक्रम:।
काल:, कर्षति, भूतानि, काल:, संहरते, प्रजा:, काल:, सुप्तेषु, जागर्ति, काल:, हि, दुरतिक्रम:।
✓ शब्दार्थ--
१) काल: > काल (पुं)--
= काळ ( मृत्यू)
= काल/समय
= Time
२) कर्षति > कृष् (१प)--
= ओढून नेत आहे
= खींच लेता है
= Drags
३) भूतानि > भूत (नपुं)--
= जीवमात्रांना
=समस्त जीवों को/समस्त प्राणीयों को
= Embodied beings
४) संहरते >सम् + हृ-हर् (१प)--
=मारतो सुध्दा
=मारता भी है
= Annihilates/destroys
५) प्रजा: > प्रजा(स्त्री)--
=प्रजेला
=प्रजा को /सभी जीवों को
= Beings
६) सुप्तेषु >सुप्त (वि,पुं)--
=सर्व झोपलेले असताना
=सभी सोते है तब
= In the midst of the sleepers
७) जागर्ति >जागृ (२प)--
=एकटाच जागा असतो
=अकेला जागता है
= Remains awake
८) हि (अ)--
= खात्रीने
=ही
= Certainly
९) दुरतिक्रम: > दुरतिक्रम (वि, पुं)--
= बदलणे कठीण आहे
= बदलना मुष्किल है
= Difficult to transcend
✓ प्रश्न--
१) कः भूतानि कर्षति?
२) कालः काः संहरते?
३) कालः केषु जागर्ति?
४) दुरतिक्रमः कः अस्ति ?
✓ अन्वय--
काल: भूतानि कर्षति। काल: प्रजा: संहरते। काल: सुप्तेषु जागर्ति। काल: हि दुरतिक्रम: (अस्ति)।
✓ अर्थ--
१) मराठी अर्थ–
काळ ( मृत्यू) सर्व सजीवांना ओढून नेत आहे.तोच सर्व सजीवांना मारतो.जेंव्हा सर्व सजीव झोपलेले असतात तेंव्हा तो काळच फक्त जागा असतो.काळाला बदलणे,त्यावर मात करणे कठीण आहे.
२) संस्कृतार्थ:--
काल: भूतानि कर्षति। काल: प्रजा: नाशयति। काल: सुप्तेषु जागर्ति। कालं अतिक्रमितुम् अशक्यमेव।
३) हिंदी अर्थ–
काल सभी जीवों को खींच कर ले जाता है , वो ही सभी जीवों को मारता है , सभी जीव जब सोये हुए रहते है यह अकेला जागता है और काल को बदलना मुष्किल है ।
४) English Meaning--
Time drags all embodied beings, He annihilates them. He is the one who is awake amidst all sleepers. Certainly He is difficult to transcend.