पूर्वजन्मकृतं कर्म
तद्दैवमिति कथ्यते।
तस्मात् पुरुषकारेण
यत्नं कुर्यादतन्द्रित:।।
तद्दैवमिति कथ्यते।
तस्मात् पुरुषकारेण
यत्नं कुर्यादतन्द्रित:।।
✓ पदच्छेद--
पूर्वजन्मकृतम् ,कर्म, तत्, दैवम्,इति, कथ्यते, तस्मात्, पुरुषकारेण, यत्नम्, कुर्यात्, अतन्द्रित:।
पूर्वजन्मकृतम् ,कर्म, तत्, दैवम्,इति, कथ्यते, तस्मात्, पुरुषकारेण, यत्नम्, कुर्यात्, अतन्द्रित:।
✓ शब्दार्थ--
१) पूर्वजन्मकृतम् >पूर्वजन्मकृत (वि,नपुं,समास:)--
• पूर्वं जन्म पूर्वजन्म।
• पूर्वजन्मनि कृतम्।
= पूर्व जन्मात केलेल्या
= पूर्वजन्म मे किया हुआ।
= Done in previous births
२) कर्म >कर्मन् (नपुं)--
=कर्म
= कर्म
= Actions
३) तत् >तद् (नपुं)--
= त्याने
= वह
= That
४) दैवम् >दैव (नपुं)--
=नशीब
= नसीब
= Fate
५) इति (अ)--
=असे
= ऐसा
= Thus
६) कथ्यते >कथ् (१०प)--
=म्हटले जाते
= कहा जाता है।
= Is said
७) तस्मात् (अ)--
=त्यामुळे
= इस वजह से
= Therefore
८) पुरुषकारेण >पुरुषकार (पुं)---
= पुरुषार्थ युक्त वर्तनाने
= मर्दों जैसा व्यवहार से
= By manliness
९) यत्नम् >यत्न (पुं)--
=प्रयत्न
= प्रयत्न
= Effort
१०) कुर्यात् >कृ (८प)--
=केला पाहिजे
= करना चाहिए।
= (One) should do
११) अतन्द्रित: >अतन्द्रित (पुं)--
=आळस सोडून
= आलस्य से मुक्त
= Free from lassitude
✓ प्रश्न--
१) दैवं नाम किम्?
२) कः भूत्वा यत्नं कुर्यात्?
३) कथं यत्नं कुर्यात्?
✓ अन्वय--
पूर्वजन्मकृतं (यत्) कर्म तत् दैवम् इति कथ्यते। तस्मात् (पुरुष:)अतन्द्रित: (भूत्वा) पुरुषकारेण यत्नम् कुर्यात्।
✓ अर्थ--
१) मराठी अर्थ–
पूर्व जन्मात केलेल्या कर्मांना या जन्मात नशीब असे म्हणतात म्हणून माणसाने या जन्मात आळसाचा त्याग करून पराक्रम केला पाहिजे
२) संस्कृतार्थ:--
पूर्वजन्मनि कृतकर्माणि अग्रिमे जन्मे दैवरूपेण परिणमन्ते अतः पुरुषेण अस्मिन् जन्मनि एव आलस्यं परित्यज्य प्रयत्ना: कर्तव्याः।
३) हिंदी अर्थ--
पूर्वजन्म मे किया हुआ कर्म ही इस जन्म में नसीब या भाग्य कहलाता है। इसलिए मनुष्य को चाहिए कि वह आलसस्य से मुक्त होकर मर्दों की तरह प्रयत्न की पराकाष्ठा करे।
४) English Meaning–
The actions done in previous births are called 'fate' in the present birth. Therefore , resorting to manliness and becoming free from lassitude, a man should do the utmost efforts.