२४) क्षणश: कणशश्चैव ------।।

क्षणश: कणशश्चैव 
विद्यामर्थं च साधयेत् ।
क्षणत्यागे कुतो विद्या
कणत्यागे कुतो धनम् ।।

पदच्छेद
क्षणश:, कणश:,च,एव, विद्याम्, अर्थम्, च , साधयेत्, क्षणत्यागे, कुत: , विद्या, कणत्यागे, कुत:, धनम्।

शब्दार्थ-- 
१) क्षणश: (अ)--
= क्षणाक्षणाने 
= क्षणक्षण से
= By the moment

२) कणश: (अ)--
= कणाकणाने 
=कणकण से
= By bits

३) (अ)--
= आणि 
=और
= And

४) एव (अ)--
= नक्की
= सचमुच
= Verily

५) विद्याम् > विद्या (स्त्री)--
= ज्ञान 
=ज्ञान
= Knowledge

६) अर्थम् > अर्थ (पुं)--
= पैसे 
=पैसा/धन
= Wealth/money

७) साधयेत् > साध् (५प)
= मिळवावे
=प्राप्त करना चाहिये ।
= Should be attained

८) क्षणत्यागे > क्षणत्याग (पुं, समास:)--
   क्षणानां त्याग:, तस्मिन्।
= क्षणाचा त्याग केला तर
=क्षण का त्याग करने पर
= If moments are wasted

९) कुत:(अ)--
= कोठून 
=कहां से 
= From where

१०) कणत्यागे > कणत्याग (पुं, समास:)--
   कणानां त्याग:, तस्मिन्।
= कणाचा त्याग केला तर 
= कण का त्याग करने पर
= If bits are wasted 

११) धनम् > धन (नपुं)--
= धन 
=धन
= Wealth

प्रश्न--
१) विद्या कथं साधयेत्?
२) अर्थं कथं साधयेत्?
३) विद्या कदा दुर्लभा?
४) धनं कदा न लभ्येत?

अन्वय-- 
क्षणश: विद्यां कणश: अर्थं च साधयेत्। क्षणत्यागे विद्या कुत:? कणत्यागे धनं कुत:?

अर्थ--

१) मराठी अर्थ-- 
क्षणाक्षणाने विद्या मिळवावी व कणाकणाने धन मिळावावे. क्षणाचा त्याग केला तर विद्या कशी मिळेल व कणाचा त्याग केला तर धन कसे मिळेल ? 

२) संस्कृतार्थ:-- 
नर: विद्यां तथा धनं प्राप्तुं प्रयतेत इति सुभाषितकार: वदति । आयुष्यं क्षणभङ्गुरम् अस्ति । एकैक: क्षण: अपि महत्वपूर्ण: अस्ति । गत: क्षण: न पुन: आगच्छति । अत: प्रतिक्षणं विद्यां लब्धुं प्रयतेत । कणेन कणेन धनं वर्धते । अत: य: कणत्यागं करोति तस्य समीपे धनस्य सञ्चय: कथं भवेत् ? 

३) हिंदी अर्थ–
क्षणक्षण से विद्या प्राप्त करनी चाहिये और कणकण से धन प्राप्त करना चाहिये । क्षण का त्याग किया तो विद्या कैसे प्राप्त होगी और कण का त्याग किया तो धन कैसे मिलेगा ? 

४) English Meaning-- 
Knowledge should be gained by the moment and wealth by bits. If momen
ts are wasted, How can one attain knowledge? If bits are wasted , how can one attain wealth?