कं सञ्जघान कृष्ण:
का शीतलवाहिनी गङ्गा।
के दारपोषणरता:
कं बलवन्तं न बाधते शीतम्।।
का शीतलवाहिनी गङ्गा।
के दारपोषणरता:
कं बलवन्तं न बाधते शीतम्।।
✓ पदच्छेद–
कम्, सञ्जघान,कृष्ण:, का,शीतलवाहिनी,गङ्गा, के,दारपोषणरता:,कम्,बलवन्तम्,न ,बाधते,शीतम्।
कम्, सञ्जघान,कृष्ण:, का,शीतलवाहिनी,गङ्गा, के,दारपोषणरता:,कम्,बलवन्तम्,न ,बाधते,शीतम्।
✓ शब्दार्थ--
१) कम् >किम् (पुं)--
= कोणाला
= किस को
= Whom
२) सञ्जघान >सम्+हन् (२प)---
=ठार मारले
=मारा/मौत के घाट उतार दिया
= Killed
३) कृष्ण: > कृष्ण (पुं)--
= कृष्ण
=कृष्ण
= Krishna
४) का >किम् (स्त्री)--
=कोणती
=कौनसी
= Which
५) शीतलवाहिनी (स्त्री,समास:)--
• शीतलं वहति इति।
=थंड पाणी वाहून नेणारी
=शीत जल को बहाकर ले जानेवाली
= Flows with cool waters.
६) गङ्गा (स्त्री)--
=गंगा
=गंगा
= The Ganges
७) के >किम् (पुं)--
=कोण
=कौन
= Who
८) दारपोषणरता: > दारपोषणरत (वि,पुं,समास:)--
• दाराणां पोषणं दारपोषणम्।
• दारपोषणे रता:।
= पत्नीची काळजी घेण्यात मग्न असलेला
=पत्नी की चिंता में मग्न रहनेवाला
= Engaged in taking care of their wives.
९) बलवन्तम् >बलवत् (पुं)--
=बलवान
=बलवान
= To the strong
१०) न बाधते > बाध् (१आ)
=बाधत नाही
=बाधा नही होती
= Doesn't afflict
११) शीतम् >शीत (नपुं)--
=थंडी
=ठंड/शैत्य
= The cold season
✓ प्रश्न--
१) कृष्णः कं सञ्जघान?
२) कीदृशी गङ्गा ?
३) दारपोषणरताः के?
४) कं शीतं न बाधते?
५) प्रहेलिकां स्पष्टीकुरुत।
✓ अन्वय--
कृष्ण: कं सञ्जघान? शीतलवाहिनी गङ्गा का? के दारपोषणरता: (सन्ति? शीतं कं बलवन्तं (जनं) न बाधते।
✓ अर्थ--
१) मराठी अर्थ--
कृष्णाने कोणाला ठार मारले? कोणती गंगा थंड पाणी घेऊन वाहते? पत्नीचे (कुटुंबाचे) पोषण करण्यात कोण गुंतलेले असतात? कोणत्या बलवान माणसाला थंडी बाधत नाही?
या प्रश्नांची उत्तरे ही श्लोकातच लपली आहेत.वाक्यातील शब्दांची योग्य प्रकारे जुळवाजुळव केली की ती मिळणार आहेत. पहिल्या प्रश्नाचे उत्तर त्याच प्रश्नातील 'कं'हे प्रश्नार्थक सर्वनाम व 'संजघान' या क्रियापदातील पहिला वर्ण ' स' एकत्र केले असता " कंस" हे मिळते. दुसऱ्या प्रश्नांचे उत्तर प्रश्नार्थक सर्वनाम ' का' व शीतलवाहिनी हा पुढील शब्द एकत्र करून " काशीतलवाहिनी" हे उत्तर मिळते. म्हणजेच थंड पाणी वाहून नेणारी गंगा नदी काशी या तीर्थक्षेत्रा जवळून वाहते. तिसऱ्या प्रश्नातील 'के' आणि 'दारपोषणरता:' हे दोन शब्द एकत्र करून मिळणारा शब्द " केदारपोषणरता:' आहे. अर्थात केदार म्हणजे शेत व त्याचे पोषण करणारा अर्थात तिथे श्रमणारा तो 'शेतकरी' हे त्या प्रश्नांचे उत्तर आहे. चौथा प्रश्नातील प्रश्नार्थक सर्वनाम ' कं' आणि 'बलवंतम् ' एकत्र केले असता 'कंबलवन्तम्' शब्द मिळतो. अर्थात कांबळे पांघरलेल्या व्यक्तीला थंडी बाधत नाही हे उत्तर.
२) संस्कृतार्थ:--
कृष्ण: कम् अमारयत्? का गङ्गा शीतलजलेन वहति? के जना: पत्नीपोषणे (कुटुम्बपोषणे) मग्ना: सन्ति? बलयुक्तं कं मनुष्यं शीतस्य बाधा न भवति?
प्रहेलिकायामेव शब्दानां भिन्नयोजनेन उत्तराणि प्राप्यन्ते । कं सञ्जघान कृष्णः ? अत्र उत्तरम् प्रथमशब्दद्वयस्य मेलनेन प्राप्यते । कंसं जघान कृष्णः । का शीतलवाहिनी गङ्गा ? अत्र उत्तरं प्रथमशब्दद्वयस्य मेलनेन भवति काशीतलवाहिनी गङ्गा |के दारपोषणरताः ? अत्र उत्तरम् प्रथमशब्दद्वयस्य मेलनेन भवति केदारपोषणरताः। कं बलवन्तं न बाधते शीतम् ? अत्र उत्तरम् प्रथमशब्दद्वयस्य मेलनेन भवति कम्बलवन्तं न बाधते शीतम्।
३) हिंदी अर्थ–
कृष्ण ने किस को मारा ? कौनसी गंगा ठंडा पानी बहाकर ले जाती है ? पत्नी का पोषण करने में कौन मग्न रहता है ? कौनसे बलवान आदमी को ठंड लगती नही है ?
यह जो चार सवाल पूछे गये है ! उनका जवाब उसी पंक्ती में दिया गया है ! शब्दों की भिन्न योजना से वह प्राप्त होता है। १) कंस , २) काशीतलवाहिनी , ३) केदारपोषणरता: (खेती करनेवाला) , ४) कंबलवन्तम्— कंबल ओढ लेनेवाले को।
४) English Meaning--
Whom did Krishna kill? Which Ganga flows with cold waters? Who are always engaged in taking care of their wives (their family)? Which strong person is not afflicted by the cold ?
The answer to these questions are obtained if we split or join the words differently. The word कं when combined with सं of the next word gives कंसं which is the answer to the first question. The word का joined with शीतलवाहिनी gives काशीतलवाहिनी meaning the Ganga which flows through Kashi. This is the answer to the second question.The word के joined with दारपोषणरता: gives केदारपोषणरता: meaning farmers for the word केदार means a farm. This is the answer to the third question. The word कं joined with बलवन्तं gives कम्बलवन्तं meaning 'to the one who has कम्बल, a rug.'This is the answer to the last question.