ऐन्द्रं धनु: सप्तवर्णान्
बिभ्रत्प्रावृषि शोभते।
रत्नहारो मेघकण्ठे
नानारत्नैर्नु गुम्फित:।।
बिभ्रत्प्रावृषि शोभते।
रत्नहारो मेघकण्ठे
नानारत्नैर्नु गुम्फित:।।
✓ पदच्छेद–
ऐन्द्रम्, धनु:, सप्त, वर्णान्, बिभ्रत् , प्रावृषि, शोभते, रत्नहार:, मेघकण्ठे, नानारत्नै:, नु, गम्फित:।
ऐन्द्रम्, धनु:, सप्त, वर्णान्, बिभ्रत् , प्रावृषि, शोभते, रत्नहार:, मेघकण्ठे, नानारत्नै:, नु, गम्फित:।
✓ शब्दार्थ--
१) ऐन्द्रम् > ऐन्द्र (वि.नपुं)--
= इन्द्राचे
= इन्द्र का
= Of Indra
= Of Indra
२) धनु: > धनुस् (नपुं)--
= धनुष्य
= धनुष्य
= The bow
३) सप्त > सप्तन् (वि.)--
= सात
= सात
= Seven
४) वर्णान् >वर्ण (पुं)--
= रंगांना
= वर्णों को
= Colours
= Colours
५) बिभ्रत् > भृ (३ प, वि.)--
= धारण करणारे
= धारण करनेवाला
= Having/consisting
= Having/consisting
६) प्रावृषि > प्रावृष् (स्त्री)--
= पावसाळ्यात
= बरसात में
= In the rainy season
= In the rainy season
७) शोभते > शुभ् (१आ)--
= शोभून दिसते
= शोभा देता है
= Shines/dazzles
= Shines/dazzles
८) रत्नहार: > रत्नहार (पुं, समास:)
• रत्नानां हार:।
= रत्नांचा हार
= रत्नों का हार
= Necklace of gems
= Necklace of gems
९) मेघकण्ठे > मेघकण्ठ(पुं, समास:)--
• मेघानां कण्ठ:,तस्मिन्।
= मेघांच्या गळ्यात
= बादलों के कंठ में
= Around the neck of the clouds
= Around the neck of the clouds
१०) नानारत्नै: > नानारत्न (नपुं,समास:)
• नाना रत्नानि, तै:।
= नाना प्रकारच्या रत्नांनी
= नना रत्नों से
= With various kinds of precious stones
= With various kinds of precious stones
११) नु (अ)--
= जणू वाटतो
= मालूम होता है /प्रतीत होता है
= Seemingly
= Seemingly
१२) गुम्फित: > गुम्फ् (१प,वि)--
= गुंफलेला
= गूँथा हुआ
= Strung
= Strung
✓ प्रश्न--
१) प्रावृषि आकाशे किं शोभते?
२) ऐन्द्रं धनु: कति वर्णान् बिभर्ति?
३) इन्द्रधनुष: तुलना केन सह कृता?
४) रत्नहार: कुत्र विद्यते?
५) स: केन गुम्फित:?
✓ अन्वय--
नानारत्नै: नु गुम्फित: रत्नहार: मेघकण्ठे (इव) सप्त वर्णान् बिभ्रत् ऐन्द्रम् धनु: प्रावृषि शोभते ।
✓ अर्थ--
१) मराठी अर्थ--
सात रंगांना धारण करणारे इंद्रधनुष्य पावसाळ्यात आकाशामध्ये शोभून दिसते-- जसा नाना रत्नांनी गुम्फून मेघांच्या गळ्यात घातलेला रत्नहारच जणू.
२) संस्कृतार्थ:--
वर्षाकाले आकाशे सप्तवर्णयुत: इन्द्रचाप: शोभायमान: भवति। प्रतीयते यत् नानारत्नै: गुम्फित: रत्नहार: एव मेघानां कण्ठे विलसति।
३) हिंदी अर्थ--
बरसात में सात रंगोवाला इन्द्र का धनुष शोभायमान होता है मानो ऐसा प्रतीत होता है जैसे नाना रत्नों से बना रत्नहार बादलों के गले में गूँथा हो ।
४) English Meaning--
The bow of Indra having seven colours dazzles during the rainy season, just as a necklace of gems made of various precious stones strung around the neck of the clouds.