अतिक्रान्तं हि यत्कार्यं
पश्चाच्चिन्तयते नर:।
तच्चास्य न भवेत्कार्यं
चिन्तया च विनश्यति।।
पश्चाच्चिन्तयते नर:।
तच्चास्य न भवेत्कार्यं
चिन्तया च विनश्यति।।
✓ पदच्छेद--
अतिक्रान्तम्, हि, यत् ,कार्यम्, पश्चात् , चिन्तयते, नर:, तत्, च, अस्य, न, भवेत्, कार्यम्, चिन्तया, च, विनश्यति।
✓ शब्दार्थ--
१) अतिक्रान्तम् >अति+क्रम् (१प ) >अतिक्रान्त (वि,नपुं)--
= वेळ निघून गेलेले
= जिसका समय बीत चुका है
= Transcended/whose time is gone
२) हि (अ)--
=खरोखरच
= सचमुच
= Verily
३) यत् >यद् (नपुं)---
= जो
= जो
= Which
४) कार्यम् >कार्य (नपुं)--
=काम
= कार्य
= Work
५) पश्चात् (अ)--
=नंतर
= बाद में
= Afterwards
६) चिन्तयते >चिन्त् (१० आ)--
=विचार करतो
= विचार करता है
= Thinks over
७) नर: > नर (पुं)--
=मनुष्य
= मनुष्य
= Man
८) तत् >तद् (नपुं)--
= ते
= वह
= That
९) च (अ)--
=आणि
= और
= And
१०) अस्य >इदम् (पुं)
=याचे
= इसका
= His
१०) न भवेत् >भू (१प)--
=पूर्ण होत नाही
= पूरा नही होता
= Will not be accomplished
११) चिन्तया >चिन्ता (स्त्री)--
=काळजीमुळे/ चिंतेमुळे
= चिंता करने से
= By worry
१२) विनश्यति >वि+नश् (४प)--
=नाश पावतो
= नष्ट होता है
= Will be destroyed
✓ प्रश्न--
१) कीदृशं कार्यं नरः पश्चात् न चिन्तयेत् ?
२) नरस्य विनाशस्य कारणं किम्?
✓ अन्वय--
यत् अतिक्रान्तं हि कार्यं नर: पश्चात् चिन्तयेत् तत् अस्य कार्यं न भवेत् (स: नर: अपि) चिन्तया विनश्यति च।
✓ अर्थ--
१) मराठी अर्थ–
योग्य वेळी न केल्या गेलेल्या कामाबद्दल मनुष्य जर नंतर चिंता करत राहील तर ते काम तर पूर्ण होणार नाहीच उलट चिंता करण्यामुळे त्याचा नाश होईल.
२) संस्कृतार्थ:--
यत् कार्यम् अतिक्रान्तं तस्य कार्यस्य विषये चिन्ता क्रियते तर्हि तत्कार्यं कदापि न सिध्यति प्रत्युत चिन्तया स: नर: एव विनश्यति।
३) हिंदी अर्थ–
जिसे करने का समय बीत चुका है उस कार्य के बारे मे जो मनुष्य बाद में चिंता करता है ,उसका वह काम सचमुच पूरा नही होता है और तो और चिंता करने से उस का ही नाश होता है।
४) English Meaning–
If a man keeps worrying afterwards about the work whose time is gone, verily the work remains unaccomplished, nay, he himself gets destroyed by his worry.