कुसुमस्तबकस्येव
द्वयी वृत्तिर्मनस्विन:।
मूर्ध्नि वा सर्वलोकस्य
शीर्यते वन एव वा।।
द्वयी वृत्तिर्मनस्विन:।
मूर्ध्नि वा सर्वलोकस्य
शीर्यते वन एव वा।।
✓ पदच्छेद--
कुसुमस्तबकस्य , इव, द्वयी, वृत्ति:, मनस्विन:, मूर्ध्नि, वा, सर्वलोकस्य, शीर्यते, वने, एव, वा।
कुसुमस्तबकस्य , इव, द्वयी, वृत्ति:, मनस्विन:, मूर्ध्नि, वा, सर्वलोकस्य, शीर्यते, वने, एव, वा।
✓ शब्दार्थ--
१) कुसुमस्तबकस्य > कुसुमस्तबक (पुं,समास:)--
• कुसुमानां स्तबक:, तस्य।
= पुष्पगुच्छाचे
= फूलों के गुच्छे के
= Of a bouquet of flowers.
२) इव (अ)--
=प्रमाणे
= जैसे
= Like
३) द्वयी (स्त्री)--
= दोन प्रकारची
= दो प्रकार की
= Of two kinds
४) वृत्ति: > वृत्ति (स्त्री)--
=वागणूक
= वृत्ति
= Mannerism/mode of behaviour
५) मनस्विन: > मनस्विन् (पुं)--
=मनस्वी स्वभावाच्या
= मनस्वी स्वभाववाले मनुष्य की
= Of the high-minded
६) मूर्ध्नि >मूर्धन् (पुं)--
=उच्च स्थानी
= सिरपर
= On the head/summit
७) वा (अ)--
=किंवा
= या
= Or
८) सर्वलोकस्य >सर्वलोक (पुं,समास:)--
• सर्व: लोक:, तस्य।
= संपूर्ण जगाच्या
= पूरे जग के
= Of the whole world
९) शीर्यते >शॄ (९ प,भावे)
=कोमेजणे/ सुकून जाणे
= मुरझाना/सूख जाना
= Withers away
१०) वने >वन (नपुं)--
=वनात
= बन मे
= In the forest
११) एव (अ)--
=निश्चितपणे/ नक्कीच
= निश्चय से
= Certainly
✓ प्रश्न--
१) केषां केषां द्वयी वृत्तिः भवति?
२) के सर्वलोकस्य मूर्ध्नि तिष्ठन्ति?
३) मनस्विनः कुसुमस्तबक: च कुत्र शीर्यते
४) मनस्विनः वृत्तिः कस्य इव भवति?
✓ अन्वय--
मनस्विन: वृत्ति: कुसुमस्तबकस्य इव द्वयी (भवति)। सर्वलोकस्य मूर्ध्नि वा स्थानं वने एव शीर्यते वा।
✓ अर्थ--
१) मराठी अर्थ–
फुलांच्या गुच्छाप्रमाणे मनस्वी स्वभावाच्या व्यक्तींची वागणूक ही फक्त दोन प्रकारची असते.ते संपूर्ण जगाच्या शीर्षस्थानी विराजमान होतात किंवा वना मध्ये ( एकांतात) सुकून जातात अर्थात एकाकीपणे जगणे पसंत करतात.
२) संस्कृतार्थ:--
स्वाभिमानिनः जनस्य स्वभावः पुष्पपुञ्जसम: अस्ति। तानि पुष्पाणि सर्वजनानां शिरसि तिष्ठन्ति वा वने वृक्षेषु एव म्लायन्ते तथैव मनस्वी जनानाम् अग्रणी: भवति अथवा अज्ञातरूपेण मरणं प्राप्नोति।
३) हिंदी अर्थ--
फूलों के गुच्छे की तरह मनस्वी लोगों की वृत्ति दो तरह की होती है-- या पूरे जगत् के शीर्ष पर रहना या बन में अज्ञात रहकर सूख जाना।
४) English Meaning--
Like a bouquet of flowers, the mannerism of the high-minded is only of two kinds-- they will either adorn the summit of the whole world or they will whither away anonymously in the forest.