विसृज्य शूर्पवद्दोषान्
गुणान्गृह्णन्ति साधव:।
दोषग्राही गुणत्यागी
चालनीव हि दुर्जन:।।
गुणान्गृह्णन्ति साधव:।
दोषग्राही गुणत्यागी
चालनीव हि दुर्जन:।।
✓ पदच्छेद–
विसृज्य, शूर्पवत् , दोषान्, गुणान्, गृह्णन्ति, साधव:, दोषग्राही, गुणत्यागी , चालनी , इव, हि, दुर्जन:।
विसृज्य, शूर्पवत् , दोषान्, गुणान्, गृह्णन्ति, साधव:, दोषग्राही, गुणत्यागी , चालनी , इव, हि, दुर्जन:।
✓ शब्दार्थ--
१) विसृज्य >वि+ सृज् (६प)--
= सोडून देऊन
= छोडकर
= Giving up
२) शूर्पवत् (अ)--
= सुपासारखं
=सूपसमान
= Like a winnowing basket
३) दोषान् >दोष (पुं)---
= दोषांना
=दोषों को
= Bad qualities/things
४) गुणान् >गुण (पुं)--
= गुणांना
=गुणों को
= Good qualities
५) गृह्णन्ति >ग्रह् (९ प)--
= घेतात
=लेते है
= Accept
६) साधव: >साधु (पुं)--
= सज्जन
=सज्जन
= Good people
७) दोषग्राही >दोषग्राहिन् (पुं,समास:)--
• दोषान् गृह्णाति इति।
=दोष स्वीकारणारा
=दोष ग्रहण करनेवाला
= Accepting the bad
८) गुणत्यागी >गुणत्यागिन् (पुं, समास:)--
• गुणान् त्यजति इति।
= गुण सोडून देणारा
=गुण त्यगनेवाला
= Giving up the good
९) चालनी (स्त्री)--
= चाळण
=छलनी/चलनी /चालनी
= Sieve
१०) इव (अ)--
= प्रमाणे
=समान
= Like
११) हि (अ)--
= खरोखर
=सही में
= Verily
१२) दुर्जन: >दुर्जन (पुं)---
= दुष्ट मनुष्य
= दुर्जन/दुष्ट
= A wicked fellow
✓ प्रश्न--
१) साधवः कान् विसृजन्ति?
२) साधवः कान् गृह्णन्ति?
३) दुर्जनः कीदृशः भवति?
✓ अन्वय--
साधव: शूर्पवत् दोषान् विसृज्य गुणान् गृह्णन्ति। (किन्तु) दुर्जन: चालनी इव हि दोषग्राही गुणत्यागी (भवति) ।
✓ अर्थ--
१) मराठी अर्थ--
सज्जन लोक सुपासारखं (सूप कोंडा बाजूला करून उत्तम धान्य स्वीकारते त्याप्रमाणे)दोष टाकून देऊन गुणांचा स्वीकार करतात पण दुर्जन मात्र खरोखर चाळणीप्रमाणे (चाळण जशी कोंडा घेते आणि चांगलं पीठ टाकून देते त्याप्रमाणे) गुण टाकून देऊन दोषांचाच स्वीकार करणारे असतात.
२) संस्कृतार्थ:--
सज्जनः गुणग्राही अस्ति। सः शूर्पवत् गुणदोषानां भेदं ज्ञात्वा दोषान् त्यजति। गुणान् अधिगच्छति। दुर्जनः तु दोषग्राही उच्यते। तस्य व्यवहारः चालनीवत् अस्ति। तस्मै सद्गुणाः न रोचन्ते। सः दोषग्रहणे एव तत्परः वर्तते।
३) हिंदी अर्थ–
सज्जन लोग सूप जैसे ( सूप उत्तम अनाज/धान को रखता है और खराब माल बाहर फ़ेंक देता है ) दोष का त्याग कर गुणों का स्वीकार करता है पर दुर्जन सही में छलनी जैसे ( छलनी खराब माल रखती है और आटे जैसा अच्छा माल त्याग देती है ) गुणों को त्यागकर दोषों का ही ग्रहण करते है ।
४) English Meaning--
Good persons accept the good qualities and give up the bad ones just like the winnowing basket whereas the wicked persons, just like the sieve, accept the bad and give up the good things.