न दुर्जन: सज्जनतामुपैति
बहुप्रकारैरपि सेव्यमान:।
भूयोऽपि सिक्त: पयसा घृतेन
न निम्बवृक्षो मधुरत्वमेति।।
बहुप्रकारैरपि सेव्यमान:।
भूयोऽपि सिक्त: पयसा घृतेन
न निम्बवृक्षो मधुरत्वमेति।।
✓ पदच्छेद--
न, दुर्जन:, सज्जनताम्, उपैति, बहुप्रकारै:, अपि, सेव्यमान:, भूय: ,अपि, सिक्त:, पयसा, घृतेन, न निम्बवृक्ष:, मधुरत्वम्, एति।
न, दुर्जन:, सज्जनताम्, उपैति, बहुप्रकारै:, अपि, सेव्यमान:, भूय: ,अपि, सिक्त:, पयसा, घृतेन, न निम्बवृक्ष:, मधुरत्वम्, एति।
✓ शब्दार्थ--
१) न (अ)--
= नाही
= नही
= Not
२) दुर्जन: >दुर्जन (पुं)--
= दुर्जन
=दुर्जन
= A crooked person
३) सज्जनताम् > सज्जनता (स्त्री)--
= सज्जनपणा, चांगुलपणा
=सज्जनता /अच्छापन
= Righteousness
४) (न) उपैति >उप+ इ (२प)--
= प्राप्त करत नाही
=प्राप्त नही करता है ।
= (Doesn't) attain
५) बहुप्रकारै: >बहुप्रकार (पुं,समास:)
• बहव: प्रकारा:, तै:।
=पुष्कळ प्रकारे
=बहुत प्रकार से
= In various ways
६) सेव्यमान: >सेव्यमान (वि, कर्मणि)--
= ज्याची सेवा केली जात आहे असा
=जिसकी सेवा की जाती है ऐसा
= Being cared for
७) भूय: (अ)--
= पुन्हा पुन्हा
=बारंबार
= Again and again
८) सिक्त: >सिच् (६प, वि)--
= सिंचन केलेला
=सिंचन किया/नहलाया
= Sprinkled with , irrigated
९) पयसा >पयस् (नपुं)--
= दुधाने
=दूध से
= With milk
१०) घृतेन >घृत (नपुं)--
= तुपाने
=घी से
= With ghee
११) निम्बवृक्ष: >निम्बवृक्ष (पुं, समास:)--
• निम्ब: नाम वृक्ष:।
= कडुनिंबाचा वृक्ष
=नीम का पेड़
= The Neem tree
१२) मधुरत्वम् >मधुरत्व (नपुं)--
= गोडी, मधुरता
=मधुर/मीठा
= Sweetness
१३) (न) एति > इ (२प)--
= होत नाही/प्राप्त करत नाही
=होता नही है /बनता नही है ।
= Doesn't attain
✓ प्रश्न--
१) कीदृशः दुर्जनः सज्जनतां न उपैति?
२) कैः सिक्तः निम्बवृक्षः मधुरत्वं न एति?
✓ अन्वय--
बहुप्रकारै: अपि सेव्यमान: दुर्जन: सज्जनतां न उपैति (यथा) निम्बवृक्ष: पयसा घृतेन भूय: सिक्त: अपि मधुरत्वं न एति।
✓ अर्थ--
१) मराठी अर्थ--
दुर्जनाची पुष्कळ सेवा केली तरी त्याच्या अंगी सज्जनपणा निर्माण होत नाही. पहा--कडुनिंबाच्या झाडाला पुन्हा पुन्हा दुधातुपाने न्हाऊ घातले तरी ते काही मधुर होत नाही.
२) संस्कृतार्थ:--
यद्यपि दुर्जनं विविधप्रकारैः सेवेत तथापि सः स्वस्य दुष्टत्वं त्यक्त्वा कदापि सौजन्यं न प्राप्स्यति। निम्बवृक्षः स्वभावतः तिक्तरसप्रधानः।यद्यपि तं निम्बवृक्षं दुग्धेन घृतेन वा सिञ्चामः सः किञ्चिदपि मधुरत्वं कदापि नाप्नोति।
३) हिंदी अर्थ–
दुर्जनों की बहुत सेवा की तो भी उनके मन में सज्जनता निर्माण नही होती । देखो , नीम के पेड़ को बारंबार दूध घी से नहलाया तो भी वह मधुर बनता नही है ।
४) English Meaning--
The crooked person doesn't attain righteousness , even if he be served/cared for in various ways. See- the Neem tree doesn't become sweet, even if it is sprinkled again and again with milk and ghee (clarified butter)