अप्युन्मत्तात्प्रलपतो
बालाच्च परिजल्पत:।
सर्वत: सारमादद्यात्
अश्मभ्य इव काञ्चनम्।।
बालाच्च परिजल्पत:।
सर्वत: सारमादद्यात्
अश्मभ्य इव काञ्चनम्।।
✓ पदच्छेद--
अपि,उन्मत्तात्, प्रलपत:, बालात्, च, परिजल्पत:,सर्वत:,सारम्, आदद्यात्, अश्मभ्य:,इव, काञ्चनम्।
अपि,उन्मत्तात्, प्रलपत:, बालात्, च, परिजल्पत:,सर्वत:,सारम्, आदद्यात्, अश्मभ्य:,इव, काञ्चनम्।
✓ शब्दार्थ--
१) अपि (अ)--
= सुध्दा
= भी
= Even
२) उन्मत्तात् >उन्मत्त (वि)--
= उन्मत्तापासून
= उन्मत्त व्यक्ति से
= From the deranged
३) प्रलपत: >प्रलपत् (वि,पु)--
= बरळणाऱ्यापासून
= बकबक करने वाले से
= From the one who raves
४) बालात् >बाल (पुं)--
= बालका कडून
= बालक से
= From a child
५) परिजल्पत: >परि+जल्प् (१प)--
=बडबडणाऱ्यापासून
= बडबडाते (बालक) से
= From the one who prattles
६) सर्वत: (अ)--
= पूर्णपणे
= सभी प्रकार से
= By all means
७) सारम् >सार (अ)--
= उपयुक्त भाग/ सार
= सार
= The essence/useful gist
८) आदद्यात् >आ+दा (३प)--
= घ्यावा
= लेना चाहिए
= Should take
९) अश्मभ्य: >अश्मन् (पुं)--
=दगडातून
= पत्थरों मे से
= From the stones
१०) इव (अ)--
=च्या प्रमाणे
= जैसे
= Likewise/similarly
११) काञ्चनम् >काञ्चन (नपुं)--
=सोने
= सोना
= Gold
✓ प्रश्न--
१) कस्मात् सारम् आदद्यात्?
२) पाषाण: इत्यस्य कृते क: शब्द: श्लोके अस्ति?
३) सुवर्णस्य कृते क: पर्यायवाची शब्द: प्रयुक्त: ?
४) केभ्य: काञ्चनम् आदीयते?
✓ अन्वय--
(मनुष्य:) प्रलपत: उन्मत्तात् , परिजल्पत: बालात् च अपि अश्मभ्य: काञ्चनम् इव सर्वत: सारम् आदद्यात्।
✓ अर्थ--
१) मराठी अर्थ--
ज्याप्रमाणे दगडातून सोने शोधले जाते त्याचप्रमाणे उन्मत्त व्यक्तीच्या वायफळ बडबडीतून आणि बालकांच्या बडबडण्यातूनसुध्दा मनुष्याने काही तरी उपयुक्त सारतत्व शोधले पाहिजे.
२) संस्कृतार्थ:--
उन्मत्तात् प्रलपत: मनुष्यस्य वचनात् अपि, परिजल्पत: बालात् च अपि अश्मभ्य: सुवर्णमिव सर्वत: कञ्चिदपि सारम् गृह्णीयात् ।
३) हिंदी अर्थ--
बकबक करनेवाले पागल से या बडबडाने वाले बालक से भी सभी प्रकार से सार (उपयुक्त अंश) लेना चाहिए जैसे पत्थरों मे से सोना निकाला जाता है।
४) English Meaning--
Even from the ravings a deranged person or the prattling of a child, one should accept the useful gist just like the gold from the stones.