किमिच्छति नर: काश्यां
भूपानां को रणे हित:।
को वन्द्य: सर्वदेवानां
दीयतामेकमुत्तरम्।।
भूपानां को रणे हित:।
को वन्द्य: सर्वदेवानां
दीयतामेकमुत्तरम्।।
✓ पदच्छेद–
किम्, इच्छति,नर:, काश्याम्, भूपानाम्, क:,रणे,हित:, क:,वन्द्य:, सर्वदेवानाम्, दीयताम्, एकम्, उत्तरम्।
किम्, इच्छति,नर:, काश्याम्, भूपानाम्, क:,रणे,हित:, क:,वन्द्य:, सर्वदेवानाम्, दीयताम्, एकम्, उत्तरम्।
✓ शब्दार्थ--
१) किम् (नपुं)--
= काय
= क्या
= What
२) इच्छति >इष्-इच्छ् (६प)--
=इच्छा करतो
= इच्छा करता है
= Wants
३) नर: >नर (पुं)--
= मनुष्य
= मनुष्य
= Man
४) काश्याम् >काशी (स्त्री)--
=तीर्थक्षेत्र काशी मध्ये
= काशी में
= In Kashi
५) भूपानाम् >भूप (पुं)--
=राजांसाठी
= राजाओं के लिए
= Of kings
६) क: >किम् (पुं)--
=कोण
= कौन
= Who
७) रणे > रण (पुं)--
=युद्धभूमीवर
= युद्धभूमि पर
= In battle
८) हित: >हित (पुं)---
= कल्याणकारक
=कल्याणप्रद / हितकारक
= Favourable/beneficial
९) वन्द्य: >वन्द्य (वि,पुं)---
=वंदनीय
= वंदनीय
= Honourable/venerable
१०) सर्वदेवानाम् >सर्वदेव (पुं,समास:)--
• सर्वे देवा:,तेषाम्।
=सर्व देवांना
= सर्व देवों के लिए
= For all gods
११) दीयताम् > दा (३प,कर्मणि) --
=द्यावे
= दिया जाय
= Let be given
१२) एकम् >एक (वि, नपुं)--
=फक्त एक
= एक ही
= Only one
१३) उत्तरम् >उत्तर (नपुं)--
=उत्तर
= उत्तर
= Answer
✓ प्रश्न--
१) नरः काश्यां किम् इच्छति?
२) रणे भूपानां कः हितः वर्तते?
३) सर्वदेवानां कः वन्द्यः अस्ति?
४) एकस्मिन् शब्दे एव प्रहेलिकायाः उत्तरं लिखत।
✓ अन्वय--
नर: काश्यां किम् इच्छति? क: भूपानां रणे हित:(अस्ति)? क: सर्वदेवानां वन्द्य:(अस्ति)? एकम् (एव) उत्तरं दीयताम्।
✓ अर्थ--
✓ अर्थ--
१) मराठी अर्थ–
तीर्थक्षेत्र काशी मध्ये मनुष्य कशाची इच्छा करतो? युद्धभूमीवर राजासाठी हितकारक काय असते? सर्व देवांना वंदनीय कोण आहे? एकाच शब्दात उत्तर द्या.
मनुष्य काशीला जाऊन मृत्यूची इच्छा करतो.राजे युद्धभूमीवर सदैव जयाची इच्छा करतात.व सर्व देवांना वंदनीय शिवशंकर आहे. मृत्यु आणि जय या दोन उत्तरांचा मिळून होणारा मृत्युंजय अर्थात शिव शंकर सर्व देवांना वंदनीय आहे म्हणून कोड्याचे उत्तर एकाच शब्दात देता येईल ते म्हणजे " मृत्युंजय"
२) संस्कृतार्थ:--
काश्यां मनुष्यः किम् इच्छति ? राजानां रणाङ्गणे कः हितः ? सर्वदेवानां कः वन्दनीयः?अत्र एकमेव उत्तरं दीयताम्। मृत्युञ्जयः शब्दे सर्वेषाम् प्रश्नानाम् उत्तराणि एकत्रितानि।
प्रथमप्रश्नस्य उत्तरं मृत्युः , द्वितीयस्य प्रश्नस्य उत्तरं जयः अस्ति , तृतीयस्य उत्तरं मृत्युञ्जयः इत्युक्ते शिवः अस्ति )।
३) हिंदी अर्थ–
काशी में मनुष्य क्या इच्छा करता है? रण मे राजाओं के लिए क्या हितकर है? सभी देवों के लिए कौन वन्द्य है? इन सभी प्रश्नोका एक ही उत्तर दीजिए।
इनके उत्तर 'मृत्युंजय' शब्द मे है। काशी में मरने से मोक्ष मिलता है इसलिए मनुष्य वहाँ मृत्यु की इच्छा करता है। रण मे राजों का हित जय होता है। सभी देव महादेव को नमन करते हैं जिसका नाम 'मृत्युंजय' है।
४) English Meaning--
What does a man want in Kashi? What is favourable to the kings on the battlefield? Who is venerable even to the gods. Pray give only one answer to all these three questions.
The answer to this riddle is the word मृत्युञ्जय which comprises in all the three answers. It is believed that if a man dies in Kashi,he gets loberation. So naturally a man wants मृत्यु in Kashi. जय:, victory is beneficial to the kings on the battlefield. And God Shiva, also called मृत्युञ्जय: is venerated even by the gods.