अर्थागमो नित्यमरोगिता च
प्रिया च भार्या प्रियवादिनी च।
वश्यश्च पुत्रोऽर्थकरी च विद्या
षड्जीवलोकस्य सुखानि राजन्।।
प्रिया च भार्या प्रियवादिनी च।
वश्यश्च पुत्रोऽर्थकरी च विद्या
षड्जीवलोकस्य सुखानि राजन्।।
✓ पदच्छेद–
अर्थागम:, नित्यम्, अरोगिता, च, प्रिया, च, भार्या, प्रियवादिनी, च, वश्य:, च पुत्र:, अर्थकरी, च , विद्या, षट्,जीवलोकस्य, सुखानि, राजन्।
अर्थागम:, नित्यम्, अरोगिता, च, प्रिया, च, भार्या, प्रियवादिनी, च, वश्य:, च पुत्र:, अर्थकरी, च , विद्या, षट्,जीवलोकस्य, सुखानि, राजन्।
✓ शब्दार्थ--
१) अर्थागम: >अर्थागम (पुं, समास:)--
•अर्थस्य आगम:।
= खात्रीशीर वेतन
= धन का आय/धन कमाना
= Assured income
२) नित्यम् (अ)--
=सदैव
=हमेशा
= Always
३) अरोगिता (स्त्री)--
= निरामय प्रकृती
=निरामयता
= Sound health
४) च (अ)--
=आणि
=और
= And
५) प्रिया (स्त्री)--
=प्रिय
=प्रिय
= Dear
६) भार्या (स्त्री)--
=पत्नी
=पत्नी
= Wife
७) प्रियवादिनी >प्रियवादिन् (वि,स्त्री, समास:)--
• प्रियं वदति सा।
=गोड बोलणारी
=मीठा बोलनेवाली/मीठी ज़ुबानवाली
= One who speaks sweetly
८) वश्य: (वि,पुं)--
= आज्ञाधारक
=आज्ञाधारक
= Obidient
९) पुत्र: > पुत्र (पुं)--
=मुलगा
=पुत्र/लड़का
= Son
१०) अर्थकरी >अर्थकर (वि, स्त्री,समास:)--
• अर्थं करोति धनमुत्पादयति सा।
=संपत्ती मिळवून देणारी
=संपत्ती देनेवाली
= Generating wealth
११) विद्या (स्त्री)--
=विद्या
=विद्या
= Knowledge
१२) षट् >षष् (वि)--
=सहा
=छः
= Six
१३) जीवलोकस्य >जीवलोक (पुं, समास:)--
=भौतिक जगात
=भौतिक संसार में
= Of this world of mortal beings.
१४) सुखानि >सुख (नपुं)--
=सुखदायक
=सुखदायक
= Things of happiness
१५) राजन् (पुं, संबो)--
=हे राजा!
=हे राजन् !
= Oh king!
✓ प्रश्न--
१) भार्या कीदृशी भवेत्?
२) पुत्रः कीदृशः भवेत्?
३) विद्या कीदृशी भवेत्?
४) जीवलोकस्य षड् सुखानि कानि?
✓ अन्वय--
राजन्, अर्थागम:, नित्यम् अरोगिता च, प्रिया प्रियवादिनी च भार्या, वश्य: च पुत्र:, अर्थकरी च विद्या, (एतानि) जीवलोकस्य षट् सुखानि (भवन्ति) ।
✓ अर्थ--
१) मराठी अर्थ--
हे राजा! खात्रीशीर वेतन ,सदैव निरामय आरोग्य, प्रिय आणि गोड बोलणारी पत्नी, आज्ञाधारक मुलगा, आणि संपत्ती मिळवून देणारी विद्या या सहा या भौतिक जगातील सुखदायक गोष्टी आहेत.
२) संस्कृतार्थ:--
हे राजन् , मर्त्यलोकस्य षट् सुखानि एतानि सन्ति-- अर्थस्य आयः, सुस्वास्थ्यं , प्रिया प्रियवादिनी च भार्या , आज्ञाधारी पुत्रः , अर्थोपार्जनक्षमा विद्या च।
३) हिंदी अर्थ–
हे राजन् ! हमेशा धन कमाना , निरामय जीवन , प्रिय और मीठा बोलनेवाली बीवी , आज्ञा का पालन करनेवाला लड़का और संपत्ती प्राप्त कर देनेवाली विद्या , इस भौतिक जगत में यह छः प्रकार के सुख है ।
४) English Meaning--
Oh king, assured income, always being in sound health, wife who is dear and who talks sweetly, son who is obedient and knowledge which generates wealth-- these six are the things of happiness in this world of mortal beings.