प्रारभ्यते न खलु विघ्नभयेन नीचै:
प्रारभ्य विघ्नविहता विरमन्ति मध्या:।
विघ्नै: पुन: पुनरपि प्रतिहन्यमाना:
प्रारब्धमुत्तमजना न परित्यजन्ति।।
प्रारभ्य विघ्नविहता विरमन्ति मध्या:।
विघ्नै: पुन: पुनरपि प्रतिहन्यमाना:
प्रारब्धमुत्तमजना न परित्यजन्ति।।
✓ पदच्छेद--
प्रारभ्यते,न, खलु, विघ्नभयेन, नीचै:, प्रारभ्य, विघ्नविहता:, विरमन्ति, मध्या:, विघ्नै:,पुन:,पुन:,अपि, प्रतिहन्यमाना:, प्रारब्धम्, उत्तमजना:, न, परित्यजन्ति।
प्रारभ्यते,न, खलु, विघ्नभयेन, नीचै:, प्रारभ्य, विघ्नविहता:, विरमन्ति, मध्या:, विघ्नै:,पुन:,पुन:,अपि, प्रतिहन्यमाना:, प्रारब्धम्, उत्तमजना:, न, परित्यजन्ति।
✓ शब्दार्थ--
१) प्रारभ्यते >प्र+ आ+ रभ् (१आ,कर्मणि)--
= सुरवात करतात
= शुरुआत करते है ।
= Is commenced/Is started
२) न (अ)--
=नाही
=नही
= Not
३) खलु (अ)--
=खरोखरच/ नक्कीच
=सही में
= Certainly
४) विघ्नभयेन >विघ्नभय (नपुं, समास:)--
• विघ्नेभ्य: भयम्, तेन।
= अडचणी/ संकटांच्या भीतीमुळे
=संकट के भय के कारण से
= Because of the fear of calamities
• विघ्नेभ्य: भयम्, तेन।
= अडचणी/ संकटांच्या भीतीमुळे
=संकट के भय के कारण से
= Because of the fear of calamities
५) नीचै: >नीच (वि, पुं)--
=निकृष्ट कुवतीचे/ कार्यक्षमतेचे
=कम/हलकी/निकृष्ट/नीच कार्यक्षमता के
= By the people of a lower order.
=निकृष्ट कुवतीचे/ कार्यक्षमतेचे
=कम/हलकी/निकृष्ट/नीच कार्यक्षमता के
= By the people of a lower order.
६) प्रारभ्य (अ) > प्र+आ+रभ् (१ आ)--
=सुरू केल्यानंतर
=शुरु करने के बाद
= After starting
७) विघ्नविहता: >विघ्नविहत (वि,पुं,समास:)--
• विघ्नै: विहता:।
= अडचणी/ विघ्ने आल्यावर
=विघ्न आनेपर
= Beset with calamities.
८) विरमन्ति >वि+रम् (१प)--
= थांबवतात
=रोकते है
= Stop
९) मध्या: >मध्य(वि, पुं)--
= मधेच ( काम पूर्ण झाले नसतानाच)
=बीच में ही
= People of the middle order.
१०) विघ्नै: >विघ्न (पुं)---
= मध्यम कुवतीचे/ कार्यक्षमतेचे
=मध्यम कार्यक्षमता के
= By calamities
११) पुन: >पुनर् (अ)-- ( पुन: पुन: इति द्विरुक्तम् )
=वारंवार
=बारंबार
= Again and again (repeated as पुन: पुन:)
१२) अपि (अ)--
=सुध्दा
=भी
= Also/In spite of
=सुध्दा
=भी
= Also/In spite of
१३) प्रतिहन्यमाना: > प्रति+हन् (२प,कर्मणि वि)--
=संकटांचे आघात झालेले
=संकटों का आघात जिनके उपर हुआ है ऐसे
= Being beaten down
१४) प्रारब्धम् >प्र+आ+रभ् (१ आ, वि)--
=आरंभ करणे
=आरंभ करते है
= Commenced/begun
१५) उत्तमजना: >उत्तमजन (वि, समास:)--
• उत्तमा: जना:।
=उत्तम कार्य क्षमतेचे लोक
=उत्तम कार्यक्षमता के लोग
= Excellent people/people of high order.
१६) न परित्यजन्ति >परि+त्यज् (१प)--
= सोडून देत नाहीत
= छोडते नही है ।
= (Do not) forsake
✓ प्रश्न--
१) नीचैः कार्यं किमर्थं न प्रारभ्यते?
२) मध्याः कदा विरमन्ति?
३) उत्तमजनाः कथं कार्यं सम्पन्नं कुर्वन्ति? अथवा
३) उत्तमजनानां लक्षणं किम्?
४) प्रतिहन्यमाना: इति विशेषणपदं केभ्यः प्रयुक्तम्?
✓ अन्वय--
नीचै: विघ्नभयेन न खलु प्रारभ्यते। मध्या: प्रारभ्य विघ्नविहता: विरमन्ति। उत्तमजना: विघ्नै: पुन: पुन: प्रतिहन्यमाना: अपि प्रारब्धम् न परित्यजन्ति।
✓ अर्थ--
१) मराठी अर्थ–
संकटे किंवा अडचणी येतील या भीतीने निकृष्ट कुवतीचे/ क्षमतेचे लोक कार्यास सुरुवातच करत नाहीत.मध्यम कुवतीचे/ क्षमतेचे लोक कामाला प्रारंभ तर करतात,पण अडचणी आल्यावर काम अर्धवटच सोडून देतात.परंतु उत्कृष्ट क्षमतेचे लोक कितीही संकटे आली तरी हाती घेतले ले काम पूर्ण करतातच
२) संस्कृतार्थ:--
नीचजनाः विघ्नानां भयेन कार्यं न प्रारभन्ते। ये कार्यं प्रारभ्य विघ्नानां भयेन मध्ये एव त्यजन्ति ते मध्यमाः जनाः सन्ति। सकङ्टानि वारं वारं प्राप्य अपि ये प्रारब्धात् कार्यात् न विरमन्ति ते उत्तमजनाः सन्ति।
३) हिंदी अर्थ–
संकट के भय के कारण से नीच कार्यक्षमतावाले लोग कार्य की शुरुआत नही करते है। मध्यम क्षमता के लोग कार्यारंभ करते है पर संकटों की वजह से कार्य अधूरा छोड देते है । उत्तम क्षमता के लोग कितने भी संकट आने के बाद भी हाथ में लिये कार्य को पूर्ण करते ही है ।
४) English Meaning--
Fearing the calamities/obstacles that may befall, the people of the lower order do not even start the work. The people of the middle order stop doing the work which they have started , after having been smitten by calamities. But the excellent people never give up what they have started, even when they are repeatedly beaten down by calamities