पादौ हस्तौ जानुनी द्वे
वक्षश्चाथ ललाटकम्।
अष्टाङ्गेन स्पृशेद्भूमिं
साष्टाङ्गप्रणतिश्च सा।।
वक्षश्चाथ ललाटकम्।
अष्टाङ्गेन स्पृशेद्भूमिं
साष्टाङ्गप्रणतिश्च सा।।
✓ पदच्छेद--
पादौ, हस्तौ, जानुनी, द्वे, वक्ष:, च, अथ, ललाटकम्, अष्टाङ्गेन, स्पृशेत्, भूमिम्, साष्टाङ्गप्रणति:, च, सा।
✓ शब्दार्थ--
१) पादौ > पाद (पुं)--
= दोन्ही पाय
= दोनों पैर
= Two feet
= Two feet
२) हस्तौ > हस्त (पुं)--
= दोन्ही हात
= दोनो हाथ
= Two hands
= Two hands
३) जानुनी >जानु (नपुं)--
= दोन्ही गुडघे
= दोनो घुटने
= Two knees
= Two knees
४) द्वे >द्वि (वि, नपुं)--
= दोन
= दो
= Two
= Two
५) वक्ष: >वक्षस् (नपुं)--
= छाती
= छाती
= The chest
६) च (अ)-
= आणि
= और
= and
= and
७) अथ (अ)--
= त्याचप्रमाणे
= और भी
= In addition to, also
= In addition to, also
८) ललाटकम् > ललाटक (नपुं)--
= कपाळ
= ललाट
= The forehead
= The forehead
९) अष्टाङ्गेन >अष्टाङ्ग (नपुं, समास:)--
• अष्टानाम् अङ्गानां समाहार: अष्टाङ्गम्, तेन।
= या आठ अंगांनी
= इन शरीर के आठ अंगों से
= By eight parts of the body
= By eight parts of the body
१०) स्पृशेत् >स्पृश् (६प)--
= स्पर्श करावा
= स्पर्श करना चाहिए
= Should touch
= Should touch
११) भूमिम् >भूमि (स्त्री)--
= जमिनीला
=ज़मीन को/भूमी को
= The ground
= The ground
१२) साष्टाङ्गप्रणति: >साष्टाङ्गप्रणति (स्त्री, समास:)--
• अष्टानाम् अङ्गानां समाहार: अष्टाङ्गम्।
• अष्टाङ्गेन सह ,साष्टाङगा।
• सष्टाङ्गा प्रणति:।
= साष्टांग नमस्कार
= साष्टांग प्रणिपात
= Salutation using the eight parts of the body
= Salutation using the eight parts of the body
१३) सा > तद् (स्त्री)--
= ती
=वह
= That
= That
✓ प्रश्न--
१) अष्ट अङ्गानि कानि?
२) अष्टभि: अङ्गै: किं स्पृशेत्?
३) एतादृश्या: स्पर्शनक्रियाया: नाम किम्?
✓ अन्वय--
द्वे पादौ हस्तौ जानुनी च अथ (एक:) वक्ष: (एकम् ) ललाटकं च (एतेन) अष्टाङ्गेन भूमिं स्पृशेत्। सा साष्टाङ्गप्रणति: (इति कथ्यते)।
✓ अर्थ--
१) मराठी अर्थ--
दोन पाय, दोन हात,दैन गुडघे, छाती आणि कपाळ या शरीराच्या आठ अंगांनी जमिनीस स्पर्श करावा म्हणजे तो साष्टाङ्ग नमस्कार होतो.
२) संस्कृतार्थ:--
द्वौ पादौ, द्वौ चरणौ, द्वे जानुनी, उर: तथा ललाटम् इत्येतै: शरीरस्य अष्टाभि: अवयवै: यदि भूमिं स्पृशति तर्हि स: साष्टाङ्गनमस्कार: उच्यते।
३) हिंदी अर्थ--
दोनो पैर , दोनो हाथ , दोनो घुटने , ( एक ) वक्ष और भी एक भाल इन शरीर के सभी आठ अंगों से हम भूमीस्पर्श करते है , तब वह साष्टांग प्रणिपात कहलाता है ।
४) English Meaning--
Two feet, two hands, two knees, the chest and also the forehead-- with these eight parts of the body we should touch the ground. It is called salutation with eight parts of the body.