यस्मिन्यथा वर्तते यो मनुष्य-
स्तस्मिंस्तथा वर्तितव्यं स धर्म:।
मायाचारो मायया वर्तितव्य:
साध्वाचार: साधुना प्रत्युपेय:।।
स्तस्मिंस्तथा वर्तितव्यं स धर्म:।
मायाचारो मायया वर्तितव्य:
साध्वाचार: साधुना प्रत्युपेय:।।
✓ पदच्छेद--
यस्मिन् ,यथा, वर्तते, य:, मनुष्य:, तस्मिन्, तथा, वर्तितव्यम्, स:,धर्म:, मायाचार:,मायया, वर्तिततव्य:, साध्वाचार:, साधुना, प्रत्युपेय:।
यस्मिन् ,यथा, वर्तते, य:, मनुष्य:, तस्मिन्, तथा, वर्तितव्यम्, स:,धर्म:, मायाचार:,मायया, वर्तिततव्य:, साध्वाचार:, साधुना, प्रत्युपेय:।
✓ शब्दार्थ--
१) यस्मिन् >यद् (पुं)--
= ज्याच्या बरोबर
= जिसके साथ
= In whose case/with whomsoever
२) यथा (अ)--
=ज्या प्रमाणे
= जिस तरह से
= In which manner
३) वर्तते >वृत् (१आ)--
= वागतो
= बर्ताव करता है
= Behaves
४) य: >यद् (पुं)--
= जो
= जो
= Whoever
५) मनुष्य: > मनुष्य (पुं)--
=मनुष्य
= मनुष्य
= A man
६) तस्मिन् >तद् (पुं)--
=त्याच्या बरोबर
= उसके साथ
= In case of that person
७) तथा (अ)--
=त्याप्रमाणेच
= उसी तरह से
= In the like manner
८) वर्तितव्यम् >वर्तितव्य (वि,नपुं)--
= वागावे
= बर्ताव करना चाहिए।
= Should behave
९) स: >तद् (पुं)--
=तो
= वह
= That
१०) धर्म: >धर्म (पुं)--
=योग्य वर्तणुकीचा नियम
= धर्म है
= Duty/rule of appropriate conduct
११) मायाचार: >मायाचार (पुं,समास:)--
• मायया आचार:।
= धूर्त वर्तनाबाबत
= छलावे के बारे में
= Cunning/deceitful behaviour
१२) मायया >माया (स्त्री)--
= धूर्तपणे
= छलावे से
= by deceit
१३) वर्तितव्य: >वर्तितव्य (वि, पुं)---
=वागले पाहिजे
= बर्ताव करना चाहिए
= Should be dealt with
१४) साध्वाचार: >साध्वाचार (पुं,समास:)--
• साधु: आचार:।
= सौजन्यपूर्ण वागणुकीस
= सौजन्यपूर्ण व्यवहार को
= Good conduct
१५) साधुना >साधु (पुं)--
= चांगल्या वागणुकीने
= सज्जनता से
= By good
१६) प्रत्युपेतव्य:> प्रत्युपेतव्य(वि) >प्रति+उप+इ (२प)--
= प्रतिक्रिया द्यावी
= उत्तर देना चाहिए।
= Should be reciprocated
✓ प्रश्न--
१) सुभाषितकारेण वर्तनविषये कः धर्मःउक्तः?
२)मनुष्येण मायाचारःकथं वर्तितव्यः?
३) साधुना किं प्रत्युपेयः?
✓ अन्वय--
य: मनुष्य: यस्मिन् यथा वर्तते तस्मिन् तथा वर्तितव्यं स: धर्म:। मायया मायाचार: वर्तितव्य:, साधुना साध्वाचार: प्रत्युपेय:।
✓ अर्थ--
१) मराठी अर्थ--
समोरचा मनुष्य आपल्या बरोबर ज्या प्रकारे वागतो त्याच्याशी तसेच वागले पाहिजे.धूर्तपणे वागणाऱ्याशी आपणही महाधूर्तपणे वागले पाहिजे.आणि सदाचरणी मनुष्याशी चांगल्या प्रकारे वागले पाहिजे थोडक्यात काय तर रामदास स्वामींनी सांगितले आहे त्याप्रमाणेच "खटासी व्हावे खट उध्दटासी उध्दट" हाच योग्य वर्तन नियम होय.
२) संस्कृतार्थ:--
यथा अन्यस्य अस्माभिः सह व्यवहारः वर्तते तथैव मनुष्येण तस्मिन् वर्तितव्यम्। मायाचारं मायया व्यवह्रियते। सौजन्ये साध्वाचारेण व्यवहर्तव्यम् ।
३) हिंदी अर्थ--
जो जिसके साथ जैसा बर्ताव करता है उसके साथ उसी तरह से बर्ताव करना यह धर्म है। छलावे को छलावे से ही उत्तर देना चाहिए और सौजन्यपूर्ण बर्ताव को सज्जनता से।
४) English Meaning--
In whatever manner a man behaves with whomsoever; he should be treated in the same manner, this is the rule of appropriate conduct. Deceitful behaviour should be reciprocated by deceit and good conduct by candidacy.