स्वायत्तमेकान्तहितं
विधात्रा निर्मितं छादनमज्ञताया:।
विशेषत: सर्वविदां समाजे
विभूषणं मौनमपण्डितानाम्।।
विधात्रा निर्मितं छादनमज्ञताया:।
विशेषत: सर्वविदां समाजे
विभूषणं मौनमपण्डितानाम्।।
✓ पदच्छेद--
स्वायत्तम्, एकान्तहितम्, विधात्रा, निर्मितम्, छादनम्, अज्ञताया:, विशेषत:, सर्वविदाम्, समाजे, विभूषणम्, मौनम्, अपण्डितानाम्।
स्वायत्तम्, एकान्तहितम्, विधात्रा, निर्मितम्, छादनम्, अज्ञताया:, विशेषत:, सर्वविदाम्, समाजे, विभूषणम्, मौनम्, अपण्डितानाम्।
✓ शब्दार्थ--
१) स्वायत्तम् >स्वायत्त (वि, नपुं)--
= एखाद्याच्या नियंत्रणाखाली
= स्वेच्छा से
= Under one's own control
२) एकान्तहितम् >एकान्तहित (पुं, समास:)--
•एक: एव अन्त: यस्य तत् एकान्तम् (अतिशयम्)
• एकान्तं हितम् ।
=खूपच लाभदायक
=बहुत ही लाभदायक
= Extremely beneficial.
३) विधात्रा >विधातृ (पुं)--
= विधात्या द्वारे
=विधाता ने
= By Brahma, the Creator.
४) निर्मितम् >निर्मित (वि, नपुं)--
=निर्मित
=निर्मित
= Made
५) छादनम् >छादन (नपुं)--
=आच्छादन/ आवरण
=आवरण से
= Covering
६) अज्ञताया: >अज्ञता (स्त्री)--
=दुर्लक्ष करण्यासाठी
=दुर्लक्षित करने के लिये
= For ignorance
७) विशेषत: (अ)--
=विशेषतः
=विशेष रुप से
= Especially
८) सर्वविदाम् >सर्ववित् (पुं, समास:)--
• सर्वं विदन्ति ते सर्वविद:, तेषाम्।
= सर्वज्ञ
=सर्वज्ञ
= Of the all-knowing
९) समाजे >समाज (पुं)--
=समाजामध्ये
=सभा में/समाज में
= Assembly
१०) विभूषणम् >विभूषण (नपुं)--
=अलंकार/ दागिना
=अलंकार/गहना
= Ornament
११) मौनम् >मौन (नपुं)--
=मौन/ गप्प बसणे
=मौन
= Silence
१२) अपण्डितानम् >अपण्डित (नपुं,समास:)--
• न पण्डिता: अपण्डिता:, तेषाम्।
=अज्ञानी लोकांचा
=अज्ञानी लोगों का
= Of the ignorant.
✓ प्रश्न--
१) मौनं केन निर्मितम्?
२) अपण्डितेभ्यः मौनस्य कः लाभः?
३) अज्ञानिनां मौनं कदा भूषणं भासते?
✓ अन्वय--
अपण्डितानां मौनम् विधात्रा निर्मितं स्वायत्तम् एकान्तहितम् अज्ञताया: छादनम् (अस्ति तत्) विशेषत: सर्वविदां समाजे विभूषणम् (भवति)।
✓ अर्थ--
१) मराठी अर्थ–
अज्ञानी लोकांचे मौन ही अशी गोष्ट आहे जी त्यांच्या नियंत्रणाखाली असते, आणि ती त्यांच्या साठी खूपच लाभदायक ही असते.विधात्याने अशा लोकांच्या अज्ञानाला झाकण्यासाठी निर्माण केलेले हे ( मौन) एक आच्छादन आहे आणि समाजात वावरताना अज्ञानी लोक मौनाचा उपयोग दागिन्याप्रमाणे करतात.म्हणूनच म्हटले आहे " मौनं सर्वार्थ साधयेत्।"
२) संस्कृतार्थ:--
विधात्रा निर्मितम् मौनं पुरुषस्य अज्ञानम् आच्छादयति। एतद् हितकारकं स्वनियन्त्रितम् अस्ति। विशेषत्वेन पण्डितसभायां मौनं अज्ञानिनां विभूषणम् एव।
३) हिंदी अर्थ–
अज्ञान के आवरण रुप विधाता ने स्वेच्छा से मौन रहने का एक गुण विशेष गुण बनाया है ।विशेषतः विद्वानों की सभा में मूर्खों के लिये मोन ही आभूषण रुप है अर्थात् विद्वानों की सभा में मौन ही मूर्खों का गहना है !
४) English Meaning--
The silence of the ignorant people is a thing which is under their own control; is extremely beneficial for them; is a very good covering for their ignorance made by the Creator God Br
ahma Himself, and is verily like an ornament in the assembly of the all-knowing people.