अन्त्येन वर्णेन विना भवोऽहं
वनं च पूर्वेण विनैव तेन।
वर्णैस्त्रिभिर्भूषितभव्यकायो
वदन्तु कोऽहं शरणं जनानाम्।।
वनं च पूर्वेण विनैव तेन।
वर्णैस्त्रिभिर्भूषितभव्यकायो
वदन्तु कोऽहं शरणं जनानाम्।।
✓ पदच्छेद--
अन्त्येन, वर्णेन, विना, भव:,अहम्, वनम्, च, पूर्वेण, विना,एव, तेन,वर्णै:, त्रिभि:, भूषितभव्यकाय:, वदन्तु, क:,अहम्,शरणम्, जनानाम्।
अन्त्येन, वर्णेन, विना, भव:,अहम्, वनम्, च, पूर्वेण, विना,एव, तेन,वर्णै:, त्रिभि:, भूषितभव्यकाय:, वदन्तु, क:,अहम्,शरणम्, जनानाम्।
✓ शब्दार्थ--
१) अन्त्येन >अन्त्य (वि, पुं)--
= शेवटचा
= आखरी
= The last
२) वर्णेन >वर्ण (पुं)
=अक्षर
= वर्ण के
= Letter
३) विना (अ)--
= शिवाय
= बिना
= Without
४) भव: >भव (पुं)--
=शिव शंकर
= भव (शिव)
= Shiva
५) अहम् >अस्मद् --
=मी आहे
= मैं हूँ
= I (am)
६) वनम् >वन(नपुं)--
=वन
= वन
= Forest
७) च (अ)--
=आणि
= और
= And
८) पूर्वेण >पूर्व (वि, पुं)--
= पहिला
= पहले
= The foregoing/first
९) एव (अ)--
=च
= ही
= Certainly
१०) तेन >तद् (पुं)--
=त्याच्या शिवाय
= उसके (बिना)
= That
११) वर्णै: >वर्ण (पुं)--
=अक्षरांनी/ रंगांनी
= वर्णों से
= By the letters/colours
१२) त्रिभि: >त्रि (वि,पुं)--
=तीन
= तीन
= By three
१३) भूषितभव्यकाय: >भूषितभव्यकाय (पुं,समास:)--
• भव्य: काय: (शरीरं) यस्य स: भव्यकाय:।
• भूषित: भव्यकाय:।
= ज्याचे महाकाय शरीर विभूषित आहे
= जिसका मोटा शरीर भूषित है ऐसा
= Having a huge decorated body
१४) वदन्तु >वद् (१प)--
=सांगा
= बोलिए
= Pray tell
१५) क: >किम् (पुं)---
=कोण
= कौन
= Who
१६) शरणम् >शरण (नपुं)--
=आश्रयस्थान
= आश्रयस्थान
= Resort/refuge
१७) जनानाम् >जन (पुं)--
=लोकांचे
= लोगों का
= Of people
✓ प्रश्न–
१) एतस्याः प्रहेलिकायाः उत्तरं किम्?
२) जनानाम् शरणं कः?
✓ अन्वय--
अहम् अन्त्येन वर्णेन विना भव: (अस्मि)। तेन पूर्वेण (वर्णेन) विना वनम् एव (अस्मि)। त्रिभि: वर्णै: भूषितभव्यकाय: (अहं) जनानां शरणम् (अस्मि)। (तर्हि) क: अहं (तत्) वदन्तु।
✓ अर्थ--
१) मराठी अर्थ–
शेवटच्या अक्षरा शिवाय मी शिवशंकर आहे आणि पहिल्या अक्षरा शिवाय मी वन आहे.तीन वर्णांनी (रंगांनी/अक्षरांनी) माझे महाकाय शरीर विभूषित आहे.सांगा बरे मी कोण आहे?
या कोड्याचे उत्तर 'भवन' हा शब्द आहे. त्यातील न बाजूला केल्यास 'भव' (=शिव) शब्द, भ बाजूला केल्यास 'वन' शब्द शिल्लक राहतो. भवन हा तीन अक्षरी शब्द असून त्याचा अर्थ असलेले घर हे तीन रंगांनी सुशोभित असू शकते आणि ते लोकांचा आसरा असते.
२) संस्कृतार्थ:--
अन्त्यवर्णेन विना अहम् शिवः अस्मि । प्रथमवर्णेन विना अहम् अरण्यम् अस्मि। त्रिभिः वर्णैः (रङ्गै:/अक्षरै:) मम विशालं शरीरं विभूषितम् अस्ति। अहमेव सर्वेषां जनानां आश्रयस्थानम् अस्मि तर्हि अहं कः तत् वदतु।
'भवन' शब्द: एतस्या: प्रहेलिकाया: उत्तरम्। अन्त्याक्षरस्य अपनयनेन 'भव' इति शिवनाम शिष्यते। आद्याक्षरस्य अपनयनेन 'वन' इति। भवनं त्रिवर्णात्मकं स्यात् तथा च तत् जनानाम् आश्रय: भवति।
३) हिंदी अर्थ--
आखरी वर्ण के बिना मैं भव (शिव) हूँ और पहले वर्ण के बिना वन (अरण्य) हूँ। तीन वर्णो (रंगो/अक्षरों) से मेरा मोटा शरीर विभूषित है। मैं लोगों का आश्रयस्थल हूँ। बोलिए मैं कौन हूँ?
इस प्रहेलिका का उत्तर 'भवन' शब्द है, जिसका आखरी अक्षर हटाने से 'भव' और पहला अक्षर हटाने से 'वन' शब्द रहता है। भवन शब्द तीन अक्षरोवाला है और उसे निर्देशित वस्तु 'घर' सबका आश्रयस्थल होती है।
४) English Meaning--
४) English Meaning--
Without the last letter , I am Bhava (Shiva.) Without the first one I am the forest (Vana). My huge body is decorated with three colours/my word body is made of three letters. I'm the refuge of the people. Pray tell who I am.
( The word भवन meaning a house , fits this description. When the last letter न is elided, the word भव (=Shiva) remains. When the first भ is removed वन (= forest) remains. Besides the whole word भवन consists in three letters (वर्ण) and also the house denoted by its meaning may be huge in appearance and tri-coloured. It is also the refuge of human beings.)