अभ्यावहति कल्याणं
विविधं वाक्सुभाषिता।
सैव दुर्भाषिता राजन्
अनर्थायोपपद्यते।।
विविधं वाक्सुभाषिता।
सैव दुर्भाषिता राजन्
अनर्थायोपपद्यते।।
✓ पदच्छेद--
अभ्यावहति , कल्याणम्, विविधम्, वाक्, सुभाषिता, सा,एव, दुर्भाषिता, राजन्, अनर्थाय, उपपद्यते।
अभ्यावहति , कल्याणम्, विविधम्, वाक्, सुभाषिता, सा,एव, दुर्भाषिता, राजन्, अनर्थाय, उपपद्यते।
✓ शब्दार्थ--
१) अभ्यावहति > अभि+आ+वह् (१प)--
= निर्माण करते
= करती है
= Brings towards/ produces
२) कल्याणम् > कल्याण (नपुं)--
=कल्याण/ हित
=कल्याण
= Welfare
३) विविधम् >विविध (वि, नपुं)--
= विविधतेने
=विविधता से
= Of various kinds
४) वाक् >वाच् (स्त्री)--
=गोष्ट/ वचने
= बात
= Speech
५) सुभाषिता >सुभाषित (वि,स्त्रियाम्)
=गोड शब्दांत सांगितलेली
=मधुरता से कही हुई
= Spoken in a good manner
६) सा >तद् (स्त्री)--
=ती
=वह
= That
७) एव (अ)--
=तसेच
=वैसे ही
= Verily
८) दुर्भाषिता > दुर्भाषित (वि, स्त्रियाम्)--
= कठोरपणे सांगितलेली
=कठोर शब्दों में कही गई
= Spoken in a bad way
९) राजन् (पु,संबो)--
=हे राजा!
=हे राजन् !
= O, King
१०) अनर्थाय >अनर्थ(पुं)--
= अनर्थाचे
=अनर्थ का
= For disaster
११) उपपद्यते >उप+पद् (४आ)--
=कारण बनते
=कारण बन सकती है ।
= Becomes the cause
✓ प्रश्न–
१)सुभाषिता वाक् किं अभ्यावहति?
२) दुर्भाषिता वाक् कस्मै उपपद्यते?
✓ अन्वय--
हे राजन्, सुभाषिता वाक् विविधं कल्याणम् अभ्यावहति। सा हि दुर्भाषिता (वाक्) अनर्थाय उपपद्यते।
✓ अर्थ--
१) मराठी अर्थ–
हे राजा! गोड शब्दांत सांगितलेली गोष्ट अनेक प्रकारे कल्याणकर होते पण तीच गोष्ट कठोर शब्दांत सांगितली तर मात्र मोठ्या अनर्थाचे कारण होऊ शकते.
२) संस्कृतार्थ:--
हे राजन्, मधुरा वाणी विविधं कल्याणं जनयति। सा हि परुषा वाक् अनर्थकारणं भवति।
३) हिंदी अर्थ--
हे राजन् ! मधुरता से कही हुई बात अनेक प्रकार से कल्याण करती है , पर वही बात कटु या कठोर शब्दों में कही गई तो बहुत बडे अनर्थ का कारण बनती है ।
४) English Meaning--
O king, speech uttered in a good way entails various kinds of welfare but verily the same speech uttered in a bad way becomes the cause for disaster.